Latin Amerika: Sola karşı ordular mı? – Eduardo Dimas

10 Kasım’da USA Today gazetesi, Başkan George W. Bush’un, “bölgede bu yıl sol eğilimli iktidarlarda yaşanan artışı göz önüne alarak”, diğer bölgelerden 10 ülkenin yanı sıra 11 Latin Amerika ve Karayip ülkesinden askeri personelin eğitilmesi için yetki verdiğini duyurdu. Yetki 2 Ekim tarihli bir memo ile Dışişleri Bakanı Condoleeza Rice’a gönderildi.

Gazeteye göre Bush hükümeti, eğitimin bölgedeki ülkelerde ilişkileri güçlendirmesini ve “sol eğilimli gidişatı ortadan kaldırmasını” bekliyor. Haber ayrıca, 2002’den bu yana eğitimin yasak olduğunu çünkü bazı ülkelerin ABD ordusuna savaş suçları nedeniyle açılacak davalardan bağışıklık güvencesi vermediğini belirtiyor.

Eğitimin yasaklanması, bölgede ABD etkisinin kaybedilmesine neden oldu. Bu konu Washington’un kafasını Latin Amerika’da birçok seçimin sol adaylar tarafından kazanılması sonrasında meşgul etmeye başladı. Bu konuya ilişkin olarak Dışişleri Bakanı Rice, “bu kararın sahip olduğu etki, kendi kendimizi vurduğumuz zaman ortaya çıkanla aynıdır” açıklamasında bulundu.

Latin Amerika’daki askeri diktatörlüklerin sicilini düşünürsek, Beyaz Saray, “sol-eğilimli gidişatın” ortadan kaldırılması için ABD ordusu tarafından eğitilmiş Latin Amerika ordularına nasıl bir rol biçiyor? Ayrıca, bunu nasıl yapmayı öneriyor? Bölge ordularınca solun veya ilerici hareketlerin bastırılması ve ortadan kaldırılmasından kaynaklanan dehşet tarihi halen hafızalarda.

Henry Kissinger’ın parlak fikri Plan Condor, kendi sınırları ötesinde baskı için 70’lerde ve 80’lerde Şili, Arjantin, Uruguay, Bolivya, Paraguay ve Brezilya’da askeri diktatörlüklerin fitilini ateşledi. Sonuç 50 bin ölü ve kayıp, yüz binlerce işkence görmüş ve/veya sürgün edilmiş insan oldu. Bu ülkelerde herhangi biri için, “sol-eğilimli gidişatın ortadan kaldırılması” ifadesi, kan ve ölüm anlamına geliyor.

Özellikle yoksulluk ve zengin ile yoksul arasında artan uçurum nedeniyle ortaya çıkan daha büyük sorunlar ve çelişkilerin halkın çoğunluğunun bilincinde yarattığı uyanış yüzünden, Latin Amerika ordularının sahip olabileceği tek “etki”, bu “eğilimlerin” seçimlerde zafer kazanmasını engellemek olacaktır.

Latin Amerika dünyanın refah dağılımı en kötü bölgesi. Nüfusun yüzde onu zenginliklerin %35’ini alırken, en yoksulları oluşturan %40’lık kesim (220 milyon kadar insan, 80 milyonu aşırı derecede yoksul) ancak %10 pay alabiliyor. Bu, birçok vakada hâlihazırda yaşandığı üzere, siyasal krizler yaratabilecek bir patlama durumuna neden oluyor.

Latin Amerika orduları, eğer çözüm yoksulların bastırılması ve katledilmesi değil de bölgedeki iktidarların yurttaşlarına olan sosyal sorumluluklarını yerine getirmeye başlaması ise, bu duruma nasıl bir çözüm olacak? Başkan Bush’un kararı, orta ve uzun vadede Birleşik Devletler’in gerçek çıkarları üzerinden şirketlerin açgözlülüğünü hesaba kattığından, onun emperyalist tutumuna dayanmaktadır.

Ayrıca, iktidara gelen solcu hükümetlerin başarısının altında sadece popülist söylemleri mi var, yoksa bunun bir nedeni de emperyalist çıkarlardan kaynaklandığı açık olan neoliberal modeli ve IMF önlemlerini tüm mantığa karşı gelerek uygulayan ve solcuları kötüleyen geleneksel partiler değil mi?

Venezüella ve Bolivya hariç geri kalan tüm Latin Amerika ülkeleri – Nikaragua’nın seçilmiş Başkanı Daniel Ortega dâhil – az ya da çok ulusal eğilimlere sahip en fazla merkez-sol hükümetlerdir. Şili’de Michelle Bachelet’nin hükümeti veya Uruguay’da Tabare Vazquez’inki, hatta Brezilya’da Lula’nınki veya Arjantin’de Kirschner’ınki sol-eğilimli mi? Yoksa bunlar, bir anlamda ulusal çıkarları savunan hükümetler mi?

Uzun ve hatta orta vadede, ABD çıkarları için en iyi olan ne? Latin Amerika iktidarlarına, yabancıların mülklerini kamulaştırmaktan kaçınarak halklarının ihtiyaçlarını – sağlık, eğitim, istihdam – karşılamak üzere yardım etmek veya kendi halklarının kaçınılmaz şekilde sosyal kalkışmalara yol açan ihtiyaçlarını göz önüne almayan iktidarları tercih etmek? Ekvator ve Bolivya buna iyi birer örnek.

Beyaz Saray’daki mevcut hükümetin emperyal tutumu için bu gibi bir analizin sindirilmesi zordur. Ama önceki ABD hükümetleri için de zordu bu.

Bu haber Latin Amerika medyasında dehşete yol açtı, ancak diğerleri – ki bunlar en gerici kesimler – 1960 ve 70’li yıllarda Miami’de Küba karşıtı mafyanın teröristleri için eski bir eğitim merkezi olan kötü şöhretli Schools of Americas’ın, 2001’deki yeni adıyla Institute of Cooperation for Hemispheric Security’nin (Yarıküre Güvenliği için İşbirliği Enstitüsü) artık Fort Benning’de bulunan merkezi ile yeniden açılmasını kutladılar.

Aslında, tüm Latin Amerika ülkeleri bu okula personel göndermekten men edilmiş değildi. Örneğin Şili ordusu, yani öldüğü gün Pinochet’yi onore etmeyi planlayan ordu, 174 subayının sayısız askeri eğitim sahasında geçtiğimiz yıllarda “çok faydalı” kurslar aldığını açıkladı.

Şüphe yok ki sayısız Şilili siyasi parti ve STÖ, adı Pinochet diktatörlüğünün en kötü anıları ile ilişkilendirilen Başkan Bachelet’den bu kuruma yeni subaylar yollamayı yasaklamasını istemiştir.

Bu sözde kurum (Yarıküre Güvenliği için İşbirliği Enstitüsü), mezunları arasında, hepsi de yukarıda sözü edilen Plan Condor’la yakın ilişkisi olan ünlü suçluların ve işkencecilerin yanı sıra, generaller Manuel Contreras (Şili), Leopoldo Galtieri (Arjantin), Gregorio Alvarez (Uruguay) ve Hugo Banzer (Bolivya) gibi katiller ve darbe gediklileri olması “onuruna” sahip.

Bush’un kararı, eğer ben şans eseri rastlamadıysam, eşit derecede ilginç ve muhtemelen de önemli bir dizi başka haberle aynı anda ortaya çıktı. APM haber ajansı 12 Kasım Cuma günü, Brezilya Başkanı Luiz Inacia Lula Da Silva’nın Güney Amerika için Kuzey Atlantik Anlaşması Örgütü NATO benzeri tek bir askeri güç oluşturulması için bir teklif hazırlığında olduğu haberini geçti. Bu haber, The Nucleus of Strategic Issues (NAE – Stratejik Meselelerin Özü)’nün eski koordinatörü olan Albay Oswaldo Oliva Neto tarafından yapılan bir açıklamaya dayandırılıyordu.

Proje, komşu ülkelerin hükümetlerine sunulacağı 2007 tarihi itibariyle hazırlanmış olmalı. Oliva Neto’ya göre “bu entegrasyon, herhangi bir ülkenin bölgede veya bir Güney Amerika devletine karşı girişeceği askeri bir macerayı veya baskıyı önlemeye yardımcı olabilir.”

APM’ye göre, yeni birleşik askeri örgüt üç amaca sahip olacak: Bölgenin geniş doğal kaynaklarını — “sözcüğün gerçek anlamında” – savunmak, tüm yabancıları Güney Küre’ye doğrudan bir müdahale girişiminden caydırmak ve bölgedeki diğer devletler arasındaki ilişkileri kolaylaştırmak.

Albay Oliva Neto ayrıca, enerji, su ve hammadde sıkıntısından kaynaklanan sorunlar kötüleştiğinde ve “Güney Amerika’nın dışında uluslararası gerilimler üretmeye başladığında, diğer ülkelerin gözlerini bölgelerine dikebileceğini, … orta vadede askeri yolla Güney Amerika üzerinde uluslararası baskı oluşturma girişimlerinin bir risk teşkil ettiğini” belirtiyor.

Bu tehdidin kaynaklanabileceği ülke veya ülkelere dair herhangi bir ad belirtmedi ancak Birleşik Devletler ve onun Avrupalı müttefiklerine söz geçirilmez. Eğer mesele bu olsaydı, Güney Amerika ordularının birleştirilmesi önerisi Beyaz Saray’ın emperyalist ihtiraslarına karşı askeri bir meydan okuma olabilirdi. Ancak bu, tarihsel olarak aynı çıkarların aracı olan güçlerden beklenebilecek bir şey değil. Bu, bölgede yaşanan değişimlerden bir yenisi olabilir mi?

Buna bir de Brezilya menşeli Stratejik Meselelerin Özü’nün solcu bir örgüt olarak değerlendirilmediği, sadece Brezilya sağının, Brezilya’nın ekonomik ve askeri gücü üzerinden gezegendeki en etkili devletlerden bir haline gelmesini düşleyen ulusalcı eğilimin askeri etkisi ile tıka basa dolu bir düşünce tankı olduğu gerçeğini ekleyin.

Birleşik Devletler’in Schools of Americas’ın kapılarını bölge ordularına yeniden açtığı bir dönemde “sol-eğilimli gidişatı ortadan kaldırmaya yardımcı” olacak, ulusal çıkarların savunusunda bir Güney Amerika NATO’su mu? Bekleyip göreceğiz.

23 Kasım 2006, Progreso Weekly adresindeki İngilizcesinden çevrildi.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s