Yeni Dünya Jeopolitik Düzeni: 1. Sahnenin Sonu – Immanuel Wallerstein

Avrupa Birliği (AB) dönem başkanı sıfatı ile Fransa Başkanı Nicolas Sarkozy ve Rusya Başkanı Dmitri Medvedev arasında 8 Eylül’de yapılan anlaşmanın önemini hafife almak hata olur. Yeni dünya jeopolitik düzeninin 1. Sahnesinin kesin sonunu işaretliyor.

Neye karar verildi? Ruslar, askerlerini, Rusların Gürcistan olarak tanıdığı Gürcistan bölümlerini meydana getiren “merkezi Gürcü alanları” veya “asıl Gürcistan” olarak adlandırılan alanlardan çekmeyi kabul etti. Bu askerler 200 AB gözlemcisi ile yer değiştiriyorlar. Bu, AB’nin verdiği Güney Osetya ve Abhazya’ya karşı güç kullanılmayacağı garantisi ile yapılıyor.

Rusya’nın meselesi Güney Osetya ve Abhazya’nın bağımsızlığının tanınmasının tamamen açık bırakılması. Sarkozy ve AB Dışişleri Bakanı Javier Solana, Rusya’nın gelecekte bu iki bölgede AB gözlemcilerine izin vermeyi kabul etmesini “umuyor”. Rusya Dışişleri Bakanı Sergei Lavrov, böyle bir söz vermediklerini ve “gelecekteki tüm gözlem düzenlemelerinin Abhaz ve Güney Osetya hükümetlerinin onayını gerektireceğini” söyledi. Lavrov, Rus askerlerinin “yakın gelecekte” bu iki bölgede kalacağını söyledi. Gürcistan Milli Güvenlik Kurulu sekreteri Alexander Lomaia, Rusya’nın Gürcü bölgelerinden geri çekilmesi için son tarihlerin netleşmesini alkışlarken, “anlaşmanın Gürcistan’ın toprak bütünlüğünden bahsetmemesini” ise“kötü haber” olarak not etti.

Bu mutabakat Avrupa ve Rusya arasındaydı, Birleşik Devletler hiçbir diplomatik rol oynamadı. Medvedev Birleşik Devletler’i Gürcistan’ın Güney Osetya’ya girmesine onay vermekle suçladı. Aksine Avrupalıların “doğal ortakları, kilit önemdeki ortakları” olduğunu söyledi. Gürcistan başkanı, John McCain tarafından cesaretlendirildi ve Başkan Yardımcısı Cheney Gürcistan’a uçarak Birleşik Devletler’in Gürcistan’ın yeniden yapılandırılması için 1 milyar dolar verdiğini açıkladı. Ancak Savunma Bakanı Robert Gates, bu yardımın neden askeri yardım içermediği ve neden Rusya’ya karşı hiçbir ekonomik müeyyide olmadığını açıklarken, “böylesine keskin davranırsak izole edilen biz olabiliriz” dedi.

Peki, sonuç ne? Rusya Gürcistan’da istediğini az ya da çok elde etti. Güney Osetya ve Abhazya’yı geri alınamaz şekilde tanıması, gelecekte Gürcistan’ın Rusya ile ilişkilerinde temel bir geri dönüş için işe yarayabilir. Olmazsa da olmaz. Gerçek şu ki, Avrupa Rusya ile anlaşmak zorunda olduğuna inanıyor ve Çinlilerin “Avrupa iç savaşı” olarak adlandırdığı şeyi bertaraf ettiler.

Birleşik Devletler elinde koz olmadığını görüyor. Bu arada Ortadoğu’da, kendisini en yakın müttefikleri tarafından alenen geri çevrilmiş buldu. Irak’ta Başbakan el Maliki ABD askeri varlığının sürmesi üzerine oldukça sert bir müzakereci olduğunu gösterdi ve daha fazla esaslı ABD tavizi olmazsa, 31 Aralık’ta sona erecek mevcut anlaşmanın sona ermesi imkânsız değil.

Afganistan’da Başkan Karzai, ABD özel kuvvetlerinin bombalamalarından dolayı o denli kızgın ki, “ülkedeki ABD ve NATO askeri varlığının gözden geçirilmesini” talep etti, CBS Haber bunu “sertçe ifade edilmiş bir beyanat” olarak adlandırdı. Söz konusu provokasyon, Azizabad’da ABD ordusunun az bir zayiatla bir Taliban grubuna saldırdığını açıkladığı bir hava saldırısıydı. Afganlar orada Taliban olmadığı ve çok sayıda sivilin öldürüldüğü konusunda ısrarlı. BM görevlileri ve diğerleri olaya dair Afgan tarafının açıklamasına itimat edince, Afganistan’daki kıdemli ABD generali David McKiernan ABD’nin pozisyonundan geri adım attı ve Birleşik Devletler’den gelecek bir general tarafından daha yüksek bir seviyede ABD soruşturması yapılması çağrısında bulundu.

Ve Pakistan’da, Başkan Bush, bunun “Pakistan ordusunun ve hükümetinin daha fazla istikrarsızlaştırılması konusunda yüksek bir risk” taşıdığını ifade eden Ulusal İstihbarat Konseyi’nin tavsiyesine karşın ABD’nin Afganistan’dan Pakistan’a Taliban’ın sıcak takibi için yetki verdi. Saldırı, güçlerinin Pakistan’ın bağımsızlığını “her ne pahasına olursa olsun” savunacağını söyleyen Pakistan ordu şefi General Ashfaq Kayani’nin New York Times’ın “alışılmadık sertlikte bir beyanat” olarak tanımladığı bir açıklama yapmasına yol açtı. ABD hükümeti General Kayani’yi Pakistan’daki en güçlü destekçisi olarak gördüğünden, bu Birleşik Devletler’in pek de duymayı umduğu bir açıklama sayılmaz.

Bu nedenle, Gürcistan’da görmezden gelinen ve Irak, Afganistan ve Pakistan’daki en yakın müttefiklerinin hücumuna uğrayan Birleşik Devletler, oyunu nahoş bulduğu yeni kurallara göre oynamak zorunda olduğu Soğuk Savaş sonrası dünyasının gerçekliğine oldukça mutsuz bir giriş yaptı.

Bu arada, ironik ama önemsiz olmayan bir dipnot ise şu, Cenevre’de 10 Eylül’de, 14 yıllık bir çalışma ve 8 milyar dolarlık harcamanın ardından, Avrupalı CERN laboratuarının bilimsel bir atılım gerçekleştirmesiyle, parçacık fiziğinde önemli bir gelişme kutlanıyor. Bu dünya bilimi için o denli önemli bir an ki, Batavia, Illinois’de bulunan Fermilab’daki ABD’li muadilleri kutlamak için sabah 4.38’de şampanya şişeleri açtılar. Bununla birlikte, Fermilab müdürü Pier Oddone, bunun “hem acı hem tatlı” bir an olduğunu kabul etti. 1993’e dek Birleşik Devletler parçacık fiziğinin hâkimiydi. O yıl ABD kongresi soğuk savaşı “kazanmış” olmanın getirdiği kendine güvenle coşmuş halde, parçacık fiziğindeki bu yeni gelişme için gereken süper çarpıştırıcı türünün inşa edilmesinin fazla pahalı – ve jeopolitik olarak artık gereksiz – olduğuna inandı. Avrupalılar farklı bir karar verdiler ve Birleşik Devletler artık bu noktada da kendini ikinci sırada buluyor.

Buna 1. Sahnenin sonu diyorum çünkü çok-taraflı bir jeopolitik arena gerçekliğini damgalamış oldu. Elbette, bu son sahne değil. Ve her vefakâr tiyatro seyircisi, 1. Sahnenin sadece başrol oyuncularını belirlediğini bilir. Gerçekte ne olacağını 2. sahnede göreceğiz. Ve bundan sonra da bir 3. Sahne var, yani sonuç.

15 Eylül 2008

Binghamton.edu adresindeki İngilizcesinden çevrildi.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s