Rusya, Türkiye ve Büyük Oyun: Takım değişikliği – Eric Walberg

Global Research, 26.01.2010

Rusya Başkanı Dmitri Medvedev’in geçtiğimiz aylardaki Türkiye ziyareti Türkiye ile Rusya’nın hızla yakın ekonomik ve siyasi bağlar geliştirdiğini gösteriyor.

Hangi açıdan bakılırsa bakılsın, Türkiye, İslamofobi’nin kalesi ve ABD diktasının tutsağı kabul ederek, Avrupa Birliği’nden vazgeçti. İsviçre minareyi ve Fransa ise peçeyi yasaklarken, İstanbul’daki popüler İslamcı hükümet zıt yönde gidiyor – başörtüsü giyme özgürlüğü destekliyor, İsrail’i cesurca eleştiriyor ve Suriye ile köprüler inşa ediyor. Bu, Türk siyasetinde Türkiye’nin doğal müttefiklerine – Araplar ve Ruslara doğru köklü bir yeniden düzenleme demek.

Rusya ile bu yeni düzenleme, 2001’de Türk ve Rus dışişleri bakanlarının Avrasya İşbirliği Eylem Planı’nı imzalaması ile başladı. Bu süreç, Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün Rus Federasyonu’nun büyüyen ve enerji zengini Tataristan Özerk Cumhuriyeti dâhil Rusya’ya resmi bir ziyaret gerçekleştirdiği 2009 Şubat’ında ivme kazandı. Boru hatları, nükleer enerjisi ve ticareti ile ilgi odağı olan Tataristan’da nüfusun çoğunluğu Müslüman Türklerden oluşuyor.

Geçmişte Rusya, 1922’de cumhuriyet olarak kuruluşundan bu yana Batı kampının sıkı bir üyesi olan ve Moskova tarafından Kafkaslar ile Türki güney cumhuriyetlerine düşman sızmaları için bir sıçrama tahtası olarak görülen Türkiye ile zayıf bağlara sahipti. Sovyetler Birliği’nin 1991’de çökmesi ile, Yeltsin Rusya’sı bölgedeki ABD hegemonyasına boyun eğdi ve Batı’ya açılımın parçası olarak, çok sayıda Türk okulu, inşaat firması ve tüccar eski Sovyet “istan”larına (Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Türkmenistan) geldi. 11 Eylül Rusya başkanı Vladimir Putin’i en stratejik “istan”larda ABD askeri üslerini hoş karşılamaya ikna etti. Eski Büyük Oyun, Rusya’nın mağlubiyetiyle bitmiş görünüyor.

Ancak dünya ABD destekli “teröre karşı savaş”tan bıkmış durumda, Büyük Oyun meğer bitmemiş. Bir NATO üyesi olan Türkiye, Karadeniz’i de facto NATO gölüne dönüştürmede, şimdi toparlanan Rusya için alarm vererek kısa zamanda Bulgaristan ve Romanya’ya katılmıştı.

Ukrayna’nın 2004’teki Batı destekli “Turuncu Devrimi” dengeyi Rusya aleyhine daha da bozdu. Ukrayna Başkanı Viktor Yushchenko NATO’ya katılmak ve Rus filosunu Kırım dışına defetmek hakkında cüretkâr beyanlar veriyordu. Hatta Rusya’ya karşı 2008’deki savaşta Gürcistan’ı silahlandırdı.

Ancak, yeni pax americana’dan yaka silken yalnızca Rusya değildi. Türklerin yüzde 90’ından fazlası 2007’de ABD karşısında olumsuz görüşe sahipti. Türkiye’nin, 2008’de ABD savaş gemilerinin Gürcistan’ı desteklemek üzere Boğazlardan geçmesine izin vermeyi reddederek ve o yıl İsrail’in Gazze işgalini izleyen dobra eleştirileri ile, NATO’yu ve bilhassa 2003 Irak işgali sırasında ABD’yi koşulsuz desteklemekten uzaklaşmaya başlaması şaşırtıcı değil.

Eski sosyalist blok ülkelerindeki ABD destekli renkli devrimlerin tersine, Türkiye’nin “Yeşil Devrimi”, dini odaklı Adalet ve Kalkınma Partisi’nin 2002’de iktidara gelmesini sağladı. Siyasi yönelimi, bölgede denge ve Ermenistan ve Kürtler dahil, komşuları ile barışçıl ilişkiler arayışı içinde oldu. 2004’te Rus başkan Vladimir Putin Ankara’da ortak bir işbirliği deklarasyonu imzaladı, bu deklarasyon, 2009 Şubat’ında Moskova’da Gül ve Rus Başkan Dmitri Medvedev tarafından güncellendi. Gül, “Rusya ve Türkiye’nin ilişkilerini karşılıklı güven temelinde geliştiren komşu ülkeler” olduğunu, “bu ziyaretin ilişkilere yeni bir özellik kazandırmasını umduğunu” ifade etti.

Bunun püf noktası, Türkiye’nin bir Kafkas İstikrar ve İşbirliği Platformu kurulması önerisi. Gül’ün ziyaretini takiben, Türk medyası Türk-Rus ilişkilerini “stratejik ortaklık” olarak tanımladı. Bunun Washington’da alarm zillerini çaldırdığına şüphe yok.

Katı ekonomik çıkarlar olmasaydı bunları hiçbiri gerçekleşmezdi. Türk-Rus ekonomik ilişkileri geçtiğimiz on yıl içinde çok büyük büyüme kaydetti. Ticaret 2008’de 33 milyar dolara ulaştı. Bunun çoğunu gaz ve petrol oluşturuyor ki bu Rusya’yı Türkiye’nin bir numaralı ortağı yapıyor. Dış ticarette Türk lirası ile Rus rublesini kullanmaya başlamaları yakındır.

Medvedev’in daha çok enerji konusunda işbirliğine yoğunlaşan 13 Ocak’taki Ankara ziyaretinin içeriği buydu. Rusya şirket AtomStroiExport, geçen yıl Türkiye’nin ilk nükleer tesisinin inşaat ihalesini kazanmıştı ve Medvedev Avrupa’ya Gazprom Güney Akım gaz botu hattında Türkiye’nin işbirliği konusunda nihai onayı almak için can atıyordu. Türkiye yakın zamanda gazının yüzde 80 kadarını Rusya’dan almaya başlayacak ancak bu bağımlılık iki ülkenin yeni stratejik işbirliğinin ışığında artık bir yükümlülük olarak görülmüyor.

Batı’nın yine Türkiye’den geçmesi planlanan rakip Nabucco boru hattına ne olacağı, artık tartışma konusu. Nabucco, İran ve Azerbaycan gazını Türkiye ve Gürcistan üzerinden Avrupa’ya taşımayı umuyor. Batı ile İran arasındaki soğukluk ve Gürcistan’daki istikrarsızlık, Rusya’nın planlarına bu alternatifin giderek daha az çekici görünmesine yol açıyor. Azerbaycan, uyanıkça Güney Akım anlaşmasını imzaladı bile.

Kommersant gazetesi, Gazprom görevlilerinin Türkiye’nin Rusya’nın “stratejik ortağı” olarak yakın zamanda İtalya ve Almanya’ya katılabileceğini söylediklerini aktardı. İtalyan ENI şirketi, Güney Akım projesinin finansman ortaklarından. Gazprom’un Ukrayna kıskaca alan diğer kolu Kuzey Akım ve Almanya geçen yılın sonunda Kuzey Akım’a nihai onayını verdi. Polonyalı bir bakan, Rusya-Almanya Kuzey Akım projesini 1939 tarihli Molotov-Ribbentropp paktına benzetti, çünkü boru hattı Rusya’nın gazı Batı Avrupa’ya taşımasına ve Turuncu devrimin ardından birçok kez olduğu gibi, ödemeyi kesmesi veya gaz çalmaya başlaması ihtimaline karşı Ukrayna’ya giden “çeşmeyi kapatmaya” izin veriyor.

Türkiye, bu yeni Büyük Oyun’da hayli önemli bir oyuncu ancak bu kez taraf değiştirmiş görünüyor. Rus ve Türk başbakanları ticaretlerinin 2015’te üçe katlanmasını umduklarını ifade ettiler ve bu yıl Mayıs ayından vizesiz geçişi başlatmayı planladıklarını duyurdular. Türk Başbakan Recep Erdoğan, “Vizesiz geçiş, sonunda ülkelerimiz arasında şüphesiz artan bir işbirliğine yol açacaktır,” dedi.

Ukrayna’daki başkanlık seçimleri Güney Akım’ın hevesini biraz kursakta bırakabilir. Yeni Ukrayna başkanı Moskova’yı artık daha fazla dalavere olmayacağına ikna ederse, gerekçesi sorgulanır hale gelebilir. Ekonomik sıkıntı içindeki Ukrayna, mevcut planların gerçekleşmesi halinde kaybedeceği geçiş ücretine ihtiyaç duyuyor.  Ancak Turuncu devrimin Ukrayna ekonomisine ve Rusya ile ilişkilerine verdiği zarar olup bitmiş durumda. Almanya Dışişleri Konseyi üyesi Alexander Rahr, “Ukrayna, hangi liderlik altında olursa olsun, coğrafi konumundan faydalanmaya çalışacak ve Rusya yakın zamanda bunu fark etti,” dedi. “Ukrayna’nın çevresini dolanmak istemesinin nedeni bu.”

Ukrayna, takım değiştirip NATO genişleme planlarını reddetse dahi, büyük ihtimalle gaz geçiş komisyonlarını azaltacak yeni bir rolü tartışmak zorunda kalacaktır. Seçimde yarışan Yanukovich Rusya ile bir ekonomik işbirliği anlaşması imzalayacağının ve Rus filosu sorunu gibi mevcut siyasi sorunları yumuşatacağının ve Güney Osetya ve Abhazya’yı tanıyabileceğinin işaretini verdi. Bu Türkiye’ye de uyar. “Batılı herhangi bir ülke Abhazya’yı tanıyacaksa, bu, ülkede yaşayan kalabalık Abhaz diasporası nedeniyle Türkiye olacaktır,” diyor Rahr.

Ukrayna’nın, zıtlaşma ve düşmanlığa dayalı olan mevcut NATO ittifakı yerine bölgesel istikrar ve barış üzerine kurulu Rus-Türk ittifakına katılamaması için hiçbir neden yok.Bu bir “artık” devletin diktatörü olan deli Gürcü Başkan Mikheil Saakaşvili’yi yeldeğimenlerine karşı Don Kişot’vari savaşında yalnız bırakacaktır – asıl amaçladığı role, doğuya doğru yürüyüşünde NATO’ya liderlik eden cesur şovalye rolüne oldukça ters. Geçen yıl karşılıklı elçiliklerin açılması ile de görüldüğü üzere, Türkiye’nin tarihsel hasmı Ermenistan bile yeni dizilişe katılmaya istekli.

Reklamlar

Rusya, Türkiye ve Büyük Oyun: Takım değişikliği – Eric Walberg” üzerine bir yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s