Bu bir şeyleri değiştiriyor – Jodi Dean

Jodi DeanJodi Dean’in, Naomi Klein’ın Agora Kitaplığı’nca yayıma hazırlanan “This Changes Everything” kitabı ile ilgili eleştiri yazısı, ekoloji mücadelesi hakkındaki tartışmalar açısından verimli bir çerçeve çizebilir.

Jodi Dean’in kendi blogundaki İngilizce yazısından çeviren: Serap Güneş – 17 Mart 2015

İklim değişikliğini nasıl tahayyül ediyoruz?

Bazı senaryolar bulut ekimi veya yeni karbon yutakları gibi teknolojik çözümler içeriyor. Havalı teknoloji, çoğu zaman daha da havalı bir girişimcinin elinde günü kurtarıyor: Iron Man, Al Gore, Steve Jobs, çevreciler…

Diğer senaryolar ise kıyametvari: Kar fırtınaları, sel baskınları, tsunamiler ve kuraklıklar; düşen uçaklar; güneyden kuzeye göç edip vardıkları sınırda buldukları tek şey vurulmak olan milyonlarca göçmen. Kavga ve açlık içindeki yoksullar; karizmatik türlerin tükenişini gördükleri ve sıradaki olmamaya ant içtikleri için parıldayan kubbeli şehirlere kapanan zenginler.

Ve henüz bilince çıkmamış iklim değişikliği var: Stres sorunları, güçlükler, anksiyete ve bastırma; artık daha fazla baş etmek zorunda olmamanın verdiği rahatlık; değişim, yıkım ve cezadan alınan keyif. Ne de olsa bir gün kıyamet kopacak. Emisyon, sıcaklık artışı ve politik başarısızlık haberlerini takip eden bizlerin herkesten fazla şey biliyor olmaktan, hakikate erişimi olan insanlar olmaktan hoşlanmamız gerek. Bu konuda elimizden hiçbir şey gelmese bile başkalarını, körlükleri ve tüketimci zevkleri nedeniyle yargılayabiliriz. İçinde bulunduğumuz çağa bir isim verebilir ve bıraktığımız etkiyi vurgulayacak şekilde Antroposen diyebiliriz -ne de olsa dünyayı değiştirdik. Şom ağızlılar olarak biz, gelecekte, bunların hepsini bildiğimizi belirtme (Söylemiştik!) fantezisinin rahatlığı ile, “kayıp öncesi” melankolimizin içinden olan biteni izleyebiliriz.

En zoru ise bu konuda bir şey yapmak: Bir araya gelmek; kendimize özel özgürlükler, tercihler, rahatlıklar ve seçimlerle aşırı meşgul bireyler olarak bizi üreten birden fazla merkezkaç kuvvetine karşı mücadele vermek. Böyle bir ortamda iklim değişikliğine karşı piyasacı yaklaşımların popüler seçenekler olarak öne çıkabilmesi şaşırtıcı değil. Dönüştüğümüz benlikleri teyit ederek, tüm sorunları tek bir ampul veya elektrikli araba icadıyla çözmeyi vaat ediyorlar.

Mevcut yetmezliklerimizin bazıları, daha iyi bir gelecek tahayyül etme konusundaki zorluktan kaynaklanıyor. Bir tür yeniden köylüleşme gibi bir şey mi olacak? Tüm sanayinin, geç kapitalizmde bazılarımızın elde ettiği tüm avantajların ortadan kaldırılması mı? Yoksa şimdi elimizde olana yakın ama bu kez yel değirmenleri ve bisikletlerle, yani her şeyin Hollandalaşması gibi bir şey mi? Ya da aslında o kadar da büyük mesele değil mi? Oraya buraya yapılacak birkaç ince ayarla toplum 70’lerdeki hâline falan mı benzeyecek (Taksi Şoförü?).

Naomi Klein, This Changes Everything’de (Bu Her Şeyi Değiştirir, Agora tarafından yayıma hazırlanmakta, ç.n.) cesur bir çaba ile, iklim değişikliğini sol politikayı ateşleyecek bir çerçeve olarak kullanmak suretiyle, mevcut gidişatımızın zalimane eşitsizliklerine bir alternatif yaratmak gibi zorlu bir görev üstlenmiş. Sağ açısından yetmişlerin ve seksenlerin ekonomik krizleri ne idiyse (neoliberalizmi derinleştirme ve genişletme fırsatları), iklim değişikliği de sol için aynı işlevi görebilir (“geniş insan yığınlarını yoksulluğun dışına çekme” fırsatı). Sol bu fırsatı değerlendirmezse, yani iklim değişikliğinin daha odaklı bir sol strateji geliştirmek için sağladığı “varlık – yokluk meselesi” avantajından yararlanamazsak, “emisyon azaltımı ve özelleştirilmiş hiper-militarize sınırlar maskesi arkasında aslında iklim değişikliğini itici güç hâline getirmiş bir felaket kapitalizmi vurgunculuğuna” (154) mahkum olacağız. Naomi Klein, ihtiyacımız olanın bir Halkın Şoku (“Şok Doktrini”ne bir atıf, ç.n.) olduğunu söylüyor bize.

Emisyon üst sınırı ve ticareti gibi dar piyasa temelli yaklaşımları reddeden Klein, iklim değişikliği üzerine şöyle yazıyor:

… yerel ekonomilerin yeniden inşa edilmesini ve canlandırılmasını talep etmek; demokrasilerimizi aşındırıcı şirket nüfuzundan kurtarmak; zararlı yeni serbest ticaret anlaşmasını engellemek ve eskileri yeniden yazmak; toplu taşıma ve karşılanabilir barınma gibi, sürünmekte olan kamusal altyapıya yatırım yapmak; enerji ve su gibi temel hizmetlerin mülkiyetini geri almak; hastalıklı tarım sistemimizi sağlıklı bir yapıya kavuşturmak; iklim kaynaklı nedenlerle yerinden olan göçmenlere sınırları açmak; son olarak ise yerlilerin toprak haklarına saygı gibi her biri ülkelerimiz içindeki ve arasındaki muazzam eşitsizliklere son vermeye yardımcı olacak talepler, ilericilerin bugüne kadar sahip olduğu en iyi argümanlar olabilir. (7)

Tıpkı Marx ve Engels’in komünizmi işçi hareketine bağlaması, komünizmi işçi sınıfının misyonu yapması gibi, Klein da ilerici bir gelecek vizyonunu iklim hareketine bağlıyor. İşçilerin sömürüsünü ortadan kaldırmanın tek yolu kapitalizmin ortadan kaldırılması ise, gezegenin sömürüsünü ortadan kaldırmanın tek yolu da … yüzünü uzun vadeli planlamaya dönmüş ve yerellik, yerlilik ve demokrasiye dair özcü, aşırı romantik bir vizyondan (yani popülizmden) ilham alan, dağınık bir politika çerçevesinde birleştirilmiş çoklu, dağınık faaliyetlerdir.

Klein’ın iklim değişikliğini daha güçlü bir sol politikanın temeli hâline getirme girişimi önemli bir politik hamle. Fakat Klein kendi hamlesini kendisi zayıflatıyor; nihayete erdirmeyi başaramıyor. Bu başarısızlığın durduğu yerde kırmızı bir delik, görüşü bozan bir komünizm eksikliği var. Radikal politikayı yardıma çağırıyor fakat sonunda alternatif küreselleşme hareketinin formülüne geri dönüyor: Hareketlerin hareketi içinde çoklu topluluklar kendi sorunlarını demokratik şekilde çözebilirler.

Klein, iklim değişikliği konusunda makul bir çözümün önündeki temel engelin “piyasa mantığının boyunduruğu” ve “dizginsiz şirket gücü” olduğunu söylüyor. “Ekonomimiz, insan yaşamı dâhil, dünya üzerindeki birçok yaşam formu ile savaş hâlinde” diyor. (21) Kapitalizm ile gezegen arasındaki bir savaşın ortasındayız. Kapitalizm kazanırsa, ki şu noktada kazanmakta, gezegende canlı yaşamını tehdit edecek son derece tehlikeli bir ısınma süreci sabitlenecek. Ne yapmak lazım? Her şeyi değiştirmeliyiz.

Mesele “her şey”den ne anladığımızda kilitleniyor. Klein bunu neoliberalizm olarak anlıyor gibi görünüyor. Neoliberalizm ise özelleştirme, iş dünyasının deregülasyonu, daha geniş bir küresel ticaret ortamında vergilerin indirilmesi demek. Sorunu neoliberalizme indirgeyerek, kendi argümanları bu yöne işaret ettiğinde dahi kapitalizmin ortadan kaldırılmasını savunma mecburiyetinden kurtulmuş oluyor. Dolayısıyla önerdiği çözüm bir tür küresel Çevreci Keynesçilik, neoliberalizmin refah devletini ortadan kaldırmadığı döneme bir geri dönüş. Devasa bir değişim menüsü içinden o kadar çok seçenek sunuyor ki Klein, aklında ne olduğunu söylemek güç. Sanki “her şey” masada olmalı ve biz (her bir “topluluk”) istediğini seçebilmeli (belki de daha doğru, daha demokratik bir piyasa) diye düşünüyor.

Klein’ın “her şey” algısı, komünist alternatifin yokluğu ile malul. Örneğin, piyasa köktenciliğini eleştirirken dahi bazen bununla epeyce barışıkmış gibi görünüyor. “Temiz enerji kaynaklarının, fosil yakıt lobisinin gücünü zayıflatarak pazar paylarını artırmasına ve daha uygulanabilir alternatifler olarak görülmesine zaman tanınsın” istiyor (349). Fakat her şeyi değiştirmemiz gerekiyorsa neden fosil yakıt sanayisini kamulaştırıp devreden çıkarmak için önümüze 5 – 10 senelik bir süreç koymuyoruz ki? Ya da niye temiz enerjiyi kamu fonlarıyla destekleyerek karbon ekonomisine vergi ve düzenlemeler getirmiyoruz? Klein sanki eldeki ekonomik sisteme o kadar hapsolmuş ki, bizim kurtulmamız gerektiğini söylerken kendisi kurtulamıyor gibi. Bu kurtuluşun bir adı vardı ve bu ad hâlâ geçerli: Komünizm.

Klein’ın yeni Çevreci Keynesçiliğinin bileşenlerinden bazılarının şunlar olması muhtemel: Dikkatli planlanmış bir ekonomi; temel yıllık gelir; yüksek kamu harcamaları; zenginlere daha yüksek vergiler ve iş dünyasına yönelik daha katı düzenlemeler. Zenginlere çevre gerekçesiyle daha yüksek vergiler konması, tüketimlerini gemlemesi gerekenlerin onlar olduğu fikrine dayanıyor. Yüksek kamu harcamaları daha iyi toplu taşıma, enerji verimli evler ve yerel tarımı teşvik amacıyla toprak kullanımında değişimleri içerecek. Klein, ayrıca, şirketlere ve zenginlere karşı “kirleten öder” prensibini takip ederek vergilerle epeyce iş yapılmasından yana. Savunduğu uzun vadeli planlamaya kimin veya neyin dâhil olduğunu ve bu planların nasıl bir gücü olacağını hiç anlamadım. Planlamanın birden fazla seviyede gerçekleşeceğini sanıyorum. Klein’ın yerel, desantralize topluluklardaki ısrarı düşünüldüğünde, planların nasıl entegre edileceği de benim açımdan net değil.

Klein, enerjinin kamulaştırılmasına karşı. Demokratik bir şekilde yönetilen, topluluk bazlı altyapı hizmetleri modelini savunuyor –bin tane yenilenebilir enerji sağlayıcısı boy versin! Bunu bir müşterek projesi olarak ele alıyor (Örnek modelleri Almanya ve Danimarka). Hükümetler, desantralize, küçük ölçekli, yerel sağlayıcıların yenilenebilir enerji sunduğu ulusal bir çerçeve sunuyor.

Kitapta piyasa köktenciliği temel sorun kabul ediliyor ve buna insanlığın dünyaya hükmetmesine dair kültürel bir söylem eşlik ediyor. Klein’a göre bu söylem, kapitalist sağın olduğu gibi, solun da büyük kısmının temelini oluşturuyor. Eski Sovyetler Birliği, Mao’nun Çin’i ve Latin Amerika’daki günümüz ekstraktivist solcu hükümetleri net örnekler; fakat temiz işler yerine “kirli” olanlar için mücadele veren sendikalar da öyle ve kalkınmacı kavramlarla düşünmeye devam eden tüm sol Keynesçiler de. Klein’ın Çevreci Keynesçiliği, bu hükmetme söylemi yerine rejenerasyonu, “doğal dünya ile mütekabiliyete ve birbirine bağlı olmaya dayalı ilişkileri” vurgulayacak. (182)

O zaman görmek istediğimiz değişimi nasıl gerçekleştirebiliriz? Büyük Yeşil ile değil: “Bir sürü kurumun desteklediği ve birçok çevrecinin benimsediği ‘piyasa bazlı’ iklim çözümleri, fosil yakıt sektörü için bir bütün olarak paha biçilmez bir işe yaradı” (199). Bunlar, karbon ticareti şemalarının ve yenilenebilir olanlara bir temiz enerji köprüsü olarak çatlatmanın yanı sıra tüketici temelli çözümleri (Çevre dostu olanı satın alın!) içeriyor. Emisyonları son yirmi yılda düşürmek adına neredeyse hiçbir işe yaramamış olmaya ek olarak, bu yaklaşımların, piyasa hegemonyasını ortadan kaldırma konusunda başarısız olarak sorunu daha da kötüleştirdiğini savunuyor.

Klein’ın, “Blokadia” adını verdiği “hareketlerin hareketine” olan güveni daha fazla. Bunlar dünya çapındaki çatlatma karşıtlığını, maden çıkarma karşıtı sanayiyi ve boru hattı protestolarını içeriyor. Klein, çağdaş direniş hareketinin bir NIMBY mücadelesinden daha fazlası olduğunu vurgularken haklı. Birden fazla yerde, aktivistler fosil yakıtların yerin altında kalması gerektiği inancını paylaşıyorlar; sağlık, güvenlik, yaşam kalitesi gibi yerel meseleleri küresel ölçekteki iklim değişikliği sorununa dikkat çekmek için araç olarak kullanıyorlar.

Blockadia mücadeleleri, son on yılın aşırı enerji patlamasında (Sarah Palin’in reklam sloganındaki gibi, “drill, baby, drill”) madalyonun diğer yüzünü oluşturuyor. Bu patlama, ABD ve Kanada’da, fosil yakıt endüstrisinin uzun süredir gizlemeye çalıştığı savaşı, yani karbon ekonomisinin –ve daha genel olarak da kapitalist ekonominin– feda bölgelerine dayandığı gerçeğini daha görünür hâle getirdi. Bu konuda Klein şöyle diyor:

… çok uzun bir zamandır, feda bölgelerinin tümünün paylaştığı birkaç ortak özellik var. Bunlar yoksul yerler. Ücra yerler. Sakinlerinin muhtemelen ırk, dil ve sınıf meselelerinin bir kombinasyonu ile bağlantılı olarak politik güçten yoksun olduğu yerler (310).

“Aşırı enerji çılgınlığı” ile birlikte, feda bölgeleri genişledi. Daha fazla insan –kuzeyde ve batıda, daha önce başlarını öte yana çevirme lüksüne sahip olduklarını düşünecek kadar ayrıcalıklı olan yerlerde daha fazla insan– artık feda edilebilir bölgelerde. Bakken, Marcellus ve Utica şist boşluklarından Alberta katranlı kumlarına, kıta kat eden boru hatlarından derin deniz petrol kuyularına ve patlayan bomba trenlerine kadar karbon ekonomisinin yoğunlaşması, gözden çıkarılabilir insanlar ve yerler açısından sınırları aşmış durumda.

Klein bu terimleri kullanmasa bile iklim değişikliği, karbon ekonomisinin üzerinde yükseldiği müsaderenin ölçeğini net hâle getiriyor. Üsttekilerce –mülk sahipleri, hissedarlar ve fosil yakıt endüstrisinin yöneticileri– elde edilen artı değer, yalnızca sanayideki işçilerden ve sanayi yakınında yaşayanlardan çıkarılmıyor; yüzlerce ve hatta binlerce mil ötede yaşayanlardan da çıkarılıyor –ki bu aynı zamanda nükleer enerjinin de bir özelliği. “Feda bölgesi”, antikapitalist mücadelelerle iklim mücadelelerini iç içe geçirme kapasitesine sahip.

O zaman bunun bağlantılı kavramı “müşterek” olabilir. Örneğin, feda bölgelerini ortadan kaldırmak ve tüm gezegene bir müşterek muamelesi yapmak isteyeceğiz. Komünizme imkân tanımayan Klein, bizi bu noktaya götüremez. Daha spesifik olarak, Klein, argümanları içinde, komünistlerin savunduğu gibi bir uluslararası eşitlikçi vizyonu savunabileceği –ve savunması gereken– yerde, romantik bir yerli halk vizyonu ile birleştirilmiş çokluk olarak anlaşılan bir demokrasi nosyonuna başvuruyor. Bu birleşim, argümanlarına çözülmemiş gerilimler yerleştiriyor.

İlk sorun, Blockadia hareketlerinin demokrasi mücadelesine eşitlenmesi. Klein şöyle yazıyor: Ortaya çıkan bu direniş ağına “topluluklara kolektif olarak yaşamlarını idame ettirmeleri için kritik önemdeki kaynaklar –suyun, havanın ve toprağın sağlığı– üzerinde gerçek bir denetim sağlayacak daha derin bir demokrasi formu arzusu yön veriyor” (295) ve “yeraltı kaynaklarının yıkıcı bir şekilde çıkarılmasına karşı verilen mücadele ve daha fazla topluluk denetimi, demokrasi ve bağımsızlık için verilen mücadele aynı madalyonun iki yüzünü oluşturuyor” (309). Klein, bu mücadelelerin kendisinin, politik alanın şartlarına baş kaldırmak suretiyle bu alanı nasıl değiştirdiğini görmek yerine, kimi mücadelelerin (boru hattı, çatlatma, iklim) politik alandaki yerini değiştiriyor. Çoğu zaman, aktivist gruplar çoğunluğu oluşturmuyor. Pozisyon kazanmaya ve daha fazla insanı kendi saflarına çekmeye çalışan küçük gruplar –ki öyle yapmalılar!

Klein, ayrıca, toplulukların bir şekilde birleşmişliğini ve zor yoluyla kaynaklarını ele geçiren dışsal bir güçle (devlet veya şirket) karşı karşıya olduklarını ima ediyor. Fakat topluluklar bölünmeler içeriyor. Toplulukların kendileri bölünmüş durumda. Elimizdeki tıkanmış politik sistem bu bölünmenin hem sebebi hem de sonucu. Marksistler bu bölünmeye sınıf çelişkisi diyorlar –ki gevşek bir “sınıf” anlayışımız varsa epey işe yarıyor. Klein bu bölünmeyi göz ardı ederek, topluluk sanki fosil yakıtlara karşı birleşmiş durumdaymış gibi, topluluk bağımsızlığının bir amaç olmasını önerebiliyor yine; fakat birleşmiş durumda olmadığımız gerçeği kitabın en net sorunu ve ayrıca hareketin de karşı karşıya olduğu bir sorun.

Yerel bir örnek verecek olursam, Seneca Gölü’ne bitişik kırılgan tuz oyuklarında metan gazı ve LPG depolamasının genişletilmesine karşı mücadele verilen Reading Kasabası’nda –tesisin bulunduğu yerde– halk, gaz depolama planını destekliyor. Yerel kurullarında oy 1 kişiye inmiş olmasına rağmen, tesisin bulunduğu Schuyler İlçesi de planı destekliyor ve topluluk net şekilde bölünmüş durumda. Gölü çevreleyen diğer tüm ilçeler plana karşı fakat bu muhalefet, aktivistlerin dilekçeleri sonrasında büyük ölçüde şehir ve ilçe kurullarından geldi. Eyalet meseleyi değerlendiriyor ve bir karar verecek. Federal hükümet metan depolama işinin devamını zaten kabul etmişti ama yeniden değerlendirebilir. Bu toplamda biz neye topluluk diyeceğiz? Ve neden? Bu hangi anlamda küresel bir ortam teşkil ediyor? Dâhil olan hiç kimse sürecin demokratik olmadığından dem vurmadı. Demokrasi işte bu. Sadece doğru sonucu vermediğini düşünüyoruz.

Klein’ın ikinci sorunu, toplulukları yerlilikle ve toprakla ilişkilendirişi. Şöyle yazıyor Klein: “Toprakla güçlü bağları olan topluluklar, hayat kaynaklarını tehdit eden şirketlere karşı kendilerini daima savunmuşlardır ve savunacaklardır” (309). Burada da sanki topluluktaki herkes neyin tehdit olduğu konusunda mutabıkmış ve sanki hepsi bir tehdide karşı aynı pozisyonu alıyormuş; kendilerini savunmayacak kadar asla yanıltılmamışlar, yorulmamışlar veya istismar edilmemişler, sanki kendi kendileri için asla bir tehdit oluşturamazlarmış gibi, yine bölünmeyi inkâr ediyor. Şehirler, kasabalar, devletler ve bölgeler her zaman kötü kararlar alıp duruyor; kendilerini yok eden sanayileri teşvik ediyorlar. Gerçi Klein’ın kafasında başka bir şey var: “Hiçbir meblağın söndüremeyeceği şiddette bir aşk”. Klein bu aşkı, insanların torunlarına aktarmaya can attıkları ve atalarının karşılığında büyük bedeller ödediği “bir kimlik, bir kültür, sevilen bir yer” ile ilişkilendiriyor ve devam ediyor: “Ve yer ile bu tür bir bağ, en güçlü olarak toprakla bağların binlerce yıllık geçmişe sahip olduğu yerli topluluklarında görülmektedir. Bu bağ aslında Blockadia’nın tanımlayıcı özelliğidir” (342).

Seminerime katılanlar bu açıklamayı ırkçı veya faşist buldu. Klein’ın niyeti bu olmasa da, retoriği doğaya ve bazı insanların, kimilerini doğaya diğerlerinden daha yakın (ve medeniyete daha uzak) yapan doğa ile ilişkisine dair bir mitler dizisini gündeme getiriyor. Bu aynı zamanda bir grubun bir yerle, diğerlerini yabancı, işgalci, yaşam tarzımıza, kültürel kimliğimize tehdit oldukları gerekçesiyle dışlanabilir hâle getiren bağlantısı üzerinden, yoğun bir kan ve toprak savunusunu da meşru kılıyor. İklim değişikliğinin halihazırda göçün ve göçmenliğin artışına neden olduğu ve ABD ile Avrupa’nın buna sınırları militarize ederek yanıt ürettiği düşünülürse; kültür savunusuna ve toprakla bağlara dayanan bir dil, iklim adaleti için küresel çapta bir harekette tam da en gereksiz şey.

Fakat Klein’ın argümanları, yerli halkın yer aşkı ile fosil yakıt işgücünün “ekstrem köksüzlüğü”nü yan yana koyunca daha da kötüleşiyor. Bu, “yüksek derecede mobil” boru döşeyiciler, madenciler, mühendisler ve büyük iş kamyonu sürücüleri, bir yerde “onlarca yıl kalıp çocuklarını orada büyütebilseler bile” bir geçicilik kültürü üretiyorlar. Köksüzlük dili, kozmopolitan Yahudilere, entelektüellere ve komünistlere dair tanımlamaları çağrıştırıyor. Bazıları, her zaman, yaşam tarzımızı tehdit eden yabancı öğeler.

Bunun tersine ben, iklim politikasını yer ile kimlik arasındaki bağın kopması olarak tasavvur ediyorum. İklim değişikliği meselesine yanıt üretmek için dünyanın kendisini bir müşterek olarak ele almalı ve onu idare etme görevine uygun kurumsallıklar inşa etmeliyiz. Bu kurumsallıkların neye benzeyeceğine dair net bir fikrim yok. Fakat hiç kimsenin bir yer üzerinde hak sahibi olmadığı fikri, bana kırmızı-yeşil bir koalisyon için daha iyi bir duruş noktası gibi geliyor. Bu her yere karşı sorumlu olmamızı gerektiriyor.

Meseleyi toparlayayım. İşaret etmek istediğim son gerilim, Klein’ın kitlesel toplumsal hareketleri vurgularken ulaştığı sonuçtan geliyor. Klein, Chris Hayes’in iklim değişikliği ile ABD’de kölelerin kurtuluşu arasında bağ kuran Nation’daki etkileyici makalesine hakkınca atıfta bulunarak, ayrıcalıkların ortadan kaldırılması hareketine gönderme yaparken ilham verici. Yine de argümanı tuhaf. Toplumsal dönüşüm çağrısı yapıyor ama “devrim” kavramını reddediyor. Kitap boyunca ısınma trendini durdurmak için sürenin, insan türünü toptan ortadan kaldırmayacaksa bile bildiğimiz anlamda medeniyeti yok edecek denli hızlı şekilde azaldığını söylüyor. Brad Werner’in, dünyanın boku yediğini ilan ettiği ünlü makalesine gönderme yapıyor. Ama şunu yazıyor:

Bu radikal değişiklikleri, kan banyosu olmadan, demokratik yollardan gerçekleştirmek istediğimizi ve şiddete ve öncülüğe dayalı devrimlerin yol haritaları açısından sunacak pek bir şey içermediğini kabul edelim (450).

Bu onun –sanki komünistler, sosyalistler, kararsızlar ve sendikacılar tarafından gerçekleştirilen büyük çaplı örgütlenmelerin hiçbirinden öğrenecek bir şeyimiz yokmuş gibi– 19. ve 20. yüzyılların devrimci hareketlerini tamamen hesaptan düşmesini sağlıyor. Dolayısıyla, Klein’ın sola ilişkin modeli, solun içinde tarihimizin merkezi bir bileşenini çıkarıp atmaya dayanıyor. Açıkçası bu, tek başına taktikler düzeyinde bile kötü bir öneri: Neden işçi sınıfı kazanımlarının reddi (1989’dan beri her yerde görülen bir silme davranışını tekrarlayan bir hareket) üzerine kurulu bir siyasi projeye ikna olalım ki? Bu kazanımlardan yararlanmak “on yıllarca süren saldırıların ve ihmal etmenin ardından kolektif, komünal, müşterek, sivil ve yurttaşlık fikrini” (460) yeniden inşa etme çabaları için temel teşkil etmez mi? Klein, kolektivite için kolektif bir arzu yaratmaya çalışıyor; fakat bunu komünizm olmaksızın yapıyor gibi.

Dışarda bırakılan bir başka öğe ise şu: Klein’ın sanki kendi Blockadian’ları iklim mücadelesinin öncülüğünü yapmıyormuş gibi öncülüğe dayandığı gerekçesiyle reddettiği devrim. Devrimi reddetmek ne anlama geliyor? Hareketler onun düşündüğü şekilde mobilize olduğunda onları ne durduracak? Harekete geçtikten sonra insanları ne engelleyecek? Klein, ele geçirme konusunda bir şey demediğine göre belki devlet… Bizi yerel topluluklara bölünmüş olarak gördüğüne göre belki de bunlardan biri. Yıkma çağrısında bulunmadığına göre belki de kapitalist sistem. Ya da zamanında harekete geçmemiz mümkün görünmediğinden belki de mesele bu değil –kuzeydeki yeterincemiz için, en azından bir süre, bunda sorun yok.


(Burak Demir’e son okuma için teşekkürler…)

Reklamlar

Bu bir şeyleri değiştiriyor – Jodi Dean” üzerine 3 yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s