Kürt Direnişini Anlamak: Tarihsel bir Bakış ve İzlenimler – CrimethInc. Ex-Workers’ Collective

zaferbarikati1370

Yazı, imzasız olarak (kolektif adına) CrimethInc. Ex-Workers’ Collective sitesinde yayınlanmıştır.

Yakın tarihe dek Batı’da pek az kişi, Kürtlerin devrimci tarihlerini bilmek bir yana adlarını bile ancak duymuştu. Irak ve Şam İslam Devleti’ne (IŞİD) karşı verdikleri savaşla tüm bakışların üzerine çevrildiği Kürtler, hem ana akım yaygın medyanın hem de dünya çapında radikaller ile devrimcilerin epey dikkatini celp etti.

İslamcılara karşı savaşan bir halk olarak romantize edilen ve sık sık da üstünkörü biçimde bu role indirgenen Kürtler, sayısız ulusal sınırı kesen bir özsavunma geleneğine sahipler. Daha öncesi değilse bile en azından Osmanlı İmparatorluğu’nun çözülüşünden bu yana özgürlükleri için savaşıyorlar; 1925 yılında Şeyh Said öncülüğündeki dini içerikli isyanlar ve 1937’de Dersim’de asimilasyona karşı başlayan ayaklanma, bu uzun Kürt direniş mirasının sadece iki örneği. Ancak kuşku yok ki, en uzun süren ve en etkili olan Kürt başkaldırısı, PKK tarafından (Partiye Karkerên Kurdistanê – Kürdistan İşçi Partisi) 40 yıl önce başlatılan oldu. IŞİD’e karşı Kuzey Suriye’deki (Batı Kürdistan – Rojava) direniş ve Türkiye’deki (Kuzey Kürdistan – Bakur) Kürtlerin özerklik mücadelesi, PKK’nin onlarca yıllık mücadelesinin zirvesini teşkil ediyor. Yine de PKK bugün, kuruluşu sırasında olduğundan çok farklı görünüyor ve siyasi içeriği ile birlikte amaçları da evrim geçirdi.

Okuyacaklarınız, hem Bakur hem de Rojava’yı kapsayan Kürdistan ziyaretimde öğrendiklerimi ve gözlemlediklerimi paylaşma çabamdır. Kimini aşağıda sunacağım zorlu çelişkilerle dolu, uzun ve karmaşık bir hikâye bu. Muazzam olumsuzluklara rağmen, dirençli Kürtler, incelikle belirlenmiş bir strateji ile birlikte, teoriyi pratiğe geçirmeyi başarmışlar. Kürt hareketinin bugününü anlamak için, önce nasıl ortaya çıktığına bakalım.

PKK’nin İlk Zamanları

PKK iki farklı tarihsel sürecin ürünü. İlki ve daha belirleyici olanı, tüm Müslüman olmayanların eliminasyonuna ve tüm Türk olmayan etnisitelerin asimilasyonuna dayanan bir proje olan Türk ulus devletinin oluşumu. İkincisi ve daha yakın tarihli olan ise, 1960 ve 70’ler Türkiye’sindeki güçlü gençlik ve öğrenci hareketleri.

İster Ermeni Soykırımı’nın inkârı isterse Kürt hareketinin bastırılması olsun, çağdaş Türk siyasetini anlamak için, önce ultra milliyetçiliğin toplumun dokusuna nasıl derinden işlemiş olduğunun anlaşılması gereklidir. Şimdilerde son kullanma tarihlerini yaşayan bölgedeki diğer ülkelerde görülen BAAS rejimleriyle paralellik arz etmektedir. Tüm bileşenler mevcuttur: Güçlü ve karizmatik bir lider, Mustafa Kemal; ulusal kimliğin yaratılması, Türklük ve hegemonik ama inşa edilmiş bir kültüre asimilasyon. Türkiye’de ulus devletin 1923’te resmi olarak kurulması, kendi çapında bir modernleşme projesiydi. Çeşitli yerel dillerin (örneğin Kürtçe, Arapça, Ermenice, Rumca) yanı sıra Arap alfabesi de (yazım alfabesi olarak Arapçanın yanı sıra Osmanlıca, Kürtçe ve Farsçada da kullanılmaktaydı) Latin alfabesine geçilerek terk edildi; yüksek dozda Avrupa etkisi ile yerel Türkçeyi modernleştirerek, Türkçe diye bir dil yeniden yaratıldı. Dinsel ifade formları, kamusal toplanmalardan giyim kuşama dek, modern sekülerlik adına bastırıldı. Öte yandan İslam da devlet kontrolü altına alınarak solculara veya azınlıklara karşı kullanılmak üzere rezerve edildi. Bir ulus inşası projesi olarak Kemalizm, aslında kendi yok oluşunun tohumlarını ekmiş oluyordu; ironik biçimde, hem Recep Tayyip Erdoğan ve AKP’nin neoliberal İslam’ının hem de Öcalan ve PKK’nin demokratik konfederalizminin sorumlusu, kendisiydi.

Bu ultra milliyetçiliğin Türkiye’nin sınırları içinde yaşayanlara ne ölçüde işlemiş olduğunu Batı kamuoyunun kavraması zor. Her sabah okulun açılışında Kürt öğrenciler, Atatürk’ün duvarından baktığı, öğretmenlerin Osmanlı İmparatorluğu’nun hikâyesini anlatıp Türkiye’nin dört yandan düşmanla sarılı olduğunu üstüne basa basa vurguladığı sınıfları doldurmadan önce, “Türküm, doğruyum, çalışkanım” diye başlayan bir yemini okumak zorundadır. Her yıl bir sürü milli bayramda törenlere katılmak zorundadır: Cumhuriyetin ilanının yıldönümü (OK, sorun yok), Atatürk’ün ölüm yıldönümü (hımm, peki), Gençlik ve Spor Bayramı (cidden mi?), Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı (yeter!). Erkekler için zorunlu askerlik hizmeti bir erkekliğe geçiş ayini ve iş bulabilmenin önkoşuludur. Sık sık genç erkeklerin askere giderken erkek arkadaşlarıyla kutlama yaptığı gürültülü sokak ritüelleri görebilirsiniz.

Milliyetçilik yalnızca sağda değil solda da görülüyor ve 1968 kuşağı bundan azade değil. Diğer ülkelerdeki kendi kuşaklarının tersine, bu kuşak yeniden çok eski solu andırıyor. Sol öğrenci hareketinin en saygı duyulan şahsiyetleri ve şehitlerinden birçoğu, kendilerini Atatürk’ün emperyalist güçlerden ulusal kurtuluş projesinin devamcısı olarak görüyordu. Sol öğrenci hareketi adına en kayda değer hamlelerden biri, ordunun muhalif üyeleri ile birlikte başarısız bir darbe girişimi oldu. Bu güçlü gençlik hareketi, birçok üniversitede işgal gerçekleştirdi ve büyük yürüyüşler düzenledi. Bunlardan biri, Atatürk’ün ulusal kurtuluş ordusunun Yunanları Ege denizine döktüğü şeklinde, okul çocuklarına sık sık anlatılan bir masal olan uydurma efsaneye öykünerek, ABD ordusu 6. Filo askerlerinin “denize döküldüğü” ünlü yürüyüştü. 12 Mart 1971 askeri darbesi ile nihayetinde ezilse de, bu öğrenci hareketi Deniz Gezmiş’in THKO’su ve Mahir Çayan’ın THKP’si dâhil, bir silahlı mücadele geleneğini miras bıraktı.

Türkiye’deki darbe sonrası öğrenci hareketinin ikinci dalgasında aktif olan öğrencilerden biri de Abdullah Öcalan’dı. 1949’da Türkiye’nin güneydoğu illerinden Urfa’da doğan Öcalan, 1971’de üniversite eğitimi için başkent Ankara’ya geldi. Amerikan elçisinin arabasını ters çevirecek kadar ileri gitmiş olan öğrenci hareketinden etkilendi. Kürtleri konuşmak için çok az alan bırakan Türk öğrenci hareketi ile yan yana, Kürt sosyalizminde yeni bir canlanma ve yükseliş yaşanıyordu, özellikle de Devrimci Doğu Kültür Ocakları (DDKO) ile birlikte. Diğer Kürt gruplar Kürdistan’da gerilla örgütlenmesine bile başlamışlardı. Öcalan bu ortama dâhil oldu ve Kürdistan’ın Türkiye’nin bir iç sömürgesi olduğu şeklindeki gittikçe taraftar toplayan görüşünü geliştirdi. Bir düzine siyasi militandan müteşekkil bu çekirdeğe bugüne kadar Öcalan’ın düşüncesini takip etmiş olanlar için kullanılan bir terimle, “Apo’cu”lar dendi. Bu ilk kadronun tüm üyeleri Kürt değildi ama hepsi Kürtlerin Türk devletinden özgürleşmesine inanıyordu.

Bu çekirdek grup Kürdistan’da devrimi mayalamak için Ankara’dan ayrıldı. Günün ideolojik akımı, özellikle de NATO üyesi bir Türkiye ortamında, Marksizm-Leninizm’di; 1978’de Fis köyünde yapılan bir toplantıda kurulan PKK de kendisine bu ilkeleri model aldı. O yıl Öcalan tarafından yazılan ilk manifesto, Kürt devriminin küresel proletaryanın Rus Ekim Devrimi ile başlayan ve ulusal kurtuluş mücadeleleri ile güçlenerek büyüyen devriminin bir parçası olduğunu savunarak sonlanmaktaydı. Grup ilk AK-47’sini Suriye’den edindi ve Kuzey Kürdistan kasabalarında küçük eylemler ve ajitasyonlar düzenlemeye başladı. Öcalan kimisi gün boyu süren uzun konuşmalar yaparak sürekli geziyordu. Bu konuşmalar bu ilk çabaların temel bir unsurudur. Bu form, ister gerilla ister politikacı olsun Kürt hareketinin tüm katılımcılarının tamamlaması beklenen siyasi eğitim oturumları şeklinde halen devam etmektedir.

Bu ilk aşama, sonuçları itibariyle çok daha kanlı olan on yıl sonraki bir başka askeri darbe ile (12 Eylül 1980 askeri darbesi) kısa sürede kesintiye uğradı: 650.000 kişi tutuklandı, 10.000’den fazla insan işkence gördü ve 50 kişi idam edildi. Öcalan darbeden kısa bir süre önce ülkeden çıktı ve ilk kadroların birçoğu onu izledi. Hedefleri Suriye idi. Öcalan Türkiye’deki Suruç kasabasından Suriye’deki Kobane kasabasına geçmişti: Kürt direnişinin sembolleri haline gelmiş ve IŞİD’e karşı verilen savaşa katılmak için geçtiğimiz yıl binlerce değilse de yüzlerce Kürdün geçiş noktası olmuş iki kasaba. Öcalan projesini ciddi olarak Suriye’den başlattı ve burjuva milliyetçisi çizgideki aşiret liderleri Barzani ve Talabani ile toplantılar ayarlayarak bölgedeki Kürt liderlikle temas kurmaya başladı. Kürt gerillaları için ilk eğitimleri Filistin kamplarında ve sonrasında Lübnan’da daha bağımsız idare edilen kamplarda düzenledi. Eğitilmiş PKK üyeleri, 1984 Ağustos’unda ilk büyük çaplı eylemleri olan Eruh ve Şemdinli baskınları ile ilan ettikleri silahlı mücadeleyi başlatmak için tekrar Türkiye’ye geçtiler.

PKK 1990’lara 10.000’in üzerinde bir gerilla ordusu ile girdi ve Türk ordu pozisyonlarına ve hükümet binaları ile büyük çaplı mühendislik projeleri gibi diğer hedeflere yönelik saldırılar başlattı. Aynı zamanda, çekirdek bir grup militanın yoğunlaştırılmış çabası olarak başlayan şey, bölgedeki tüm Kürt nüfusu içinde taban bulmaya başlamıştı. 1992 Newroz’u Kürt kurtuluş mücadelesinin halklaşması açısından bir dönüm noktası oldu.

Yakın zamana kadar daha çok İran ve Kuzey Irak’ta kutlanan Newroz, yeni yılı ve baharın gelişini simgeler. Bu kutlama Orta Asya Türk toplumlarında da görülmesine rağmen Türkiye tarafından inkâr edilmiştir; PKK Newroz fikrini Kuzey Kürdistan için ulusal bir direniş bayramı olarak geliştirdi. 80 sonlarından bu yana 21 Mart, sık sık polisle destansı çatışmalarla neticelenen kitlesel toplanmaların günü oldu. 1992 Newroz’una yönelik saldırı özellikle vahşiydi. Kuzey Kürdistan’ı harap edecek acımasız polis devleti yüzünü göstermeye başlamıştı: 1992 Newroz’unda Cizre’de elli kişinin katledilmesi girizgâhtı. 90’larda Kürdistan, savaşların en kirlisine şahit oldu. Devlet hem ultra milliyetçilerden hem de kökten dincilerden seçme paramiliter grupları sahaya sürdü. “Gerillaların yüzdüğü denizi” kurutmak için, 4 bin 500 köy boşaltıldı veya yakıldı. Kuzey Kürdistan’da savaşta yaşamını yitiren 40.000 kişiden çoğu 90’lı yıllarda can verdi.

Öcalan’ın Cezaevi Yılları ve Barış Süreci

Öcalan’ın 1999 15 Şubat’ında yakalanması, Kürt hareketince “Büyük Komplo” olarak adlandırılarak anlatılan bir hikâyedir. Türkiye’nin askeri harekât tehdidi altındaki Suriye hükümeti, en sonunda Öcalan’a hoş karşılandığı zamanın sonuna gelindiğini ve ülkeyi terk etmesi gerektiğini söyledi. PKK’nin uluslararası kadrosu Öcalan’ı mülteci olarak alacak yeni bir ülke bulma çabasına girdi ama hiçbir ülke bulaşmak istemiyordu. Yunanistan ve Rusya arasında gidip gelen Öcalan, sonunda kendisini İtalya’da ev hapsinde buldu. Avrupa Birliği ülkelerinin, mahkûmları idam cezası olan ülkelere sınır dışı etmesine izin verilmediğinden, Öcalan bir sabah erkenden Kenya’ya götürüldü ve burada Türk komandolar tarafından alındı. İlaç verilip bağlanan Öcalan, uçakla Türkiye’ye götürüldü; bu görüntüler Kürdistan’da soğuk duş etkisi yarattı.

Kürt mücadelesinde yeni bir aşama kapıdaydı. PKK, lideri İstanbul’dan 50 mil ötedeki bir ada hapishanesinde parmaklıklar ardında idama mahkûm edilmiş yalnız bir mahpus olarak, kendisini yeni baştan yaratmak zorundaydı. Sonunda Türkiye Avrupa Birliği’ne katılım başvurusunun parçası olarak idam cezasını kaldırdı ve Öcalan’ın cezası ömür boyu hapse çevrildi. Bu aynı zamanda, Türk devletinin onu ileride kullanabileceği anlamına da geliyordu. Bu dönemde Türk devleti, Irak’taki ana üslerine ulaşmak üzere ülkeyi terk etmeye çalışan 800’e yakın savaşçıyı katletmesine rağmen, PKK 1999 ile 2004 arasında ateşkes ilan etti. Bu PKK’nin çözülmeye en çok yaklaştığı ve Öcalan’ın otoritesinin en fazla tehdit altında olduğu zamandı. Fakat kendisinin de belirttiği gibi, “PKK’nin tarihi iniş çıkışların tarihi olmuştur” – Öcalan’ın etrafında kilitlenen PKK kadroları, kendi kardeşi de dâhil bu meydan okumalara karşı ayakta kalmayı başardılar.

Öcalan birçok düşünür ve birçok konu üzerinde yoğunlaştığı cezaevinde okuyup yazmaya zaman buldu. Birçok kişi onun Murray Bookchin üzerine çalıştığını belirtiyor; uygarlık tarihi ve Mezopotamya üzerine metinlerin yanı sıra, Immanuel Wallerstein ve onun Dünya Sistemleri Analizi üzerine de çalıştı. Türk mahkemeleri ve aynı zamanda da Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi karşısında savunmasını hazırlama ve Türkiye’de bir barış için yol haritası ortaya koyma görünümü altında, tüm o tarihsel Marksist-Leninist yüküyle ulusal kurtuluş konusundaki geleneksel görüşlerinden kopuş yaşadığı sayısız manifesto kaleme aldı ve bu mahpusluk koşullarında, daha makul görüşler formüle etti. Bu görüşler Demokratik Özerklik ve Konfederalizmdi.

Bir başka gelişme ile birlikte Kürt sorununun bağlamı değişti. 2002 sonunda, bugüne kadar despot Recep Tayyip Erdoğan’ın liderlik ettiği Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP), genel seçimleri kazanıp iktidara gelerek on yıllık işlevsiz koalisyon hükümetleri dönemine son verdi. Kendisine “İslamcı neoliberalizm” olarak tanımlanacak bir modeli esas alan AKP, özelleştirmeler, çitlemeler ve borçlanma üzerinden Türkiye’yi küresel finans sistemine daha da entegre etmek üzere yola koyuldu. İşin aslına bakıldığında, bir zamanlar IMF’ye olan borç artık özel sektöre geçmiş durumda. Aynı zamanda Türkiye, ürpertici bir tutucu ahlakçılıkla ve Erdoğan’ın otoriter yönetimi ile desekülarizasyona tabi tutuldu. Erdoğan bu projeyi, Osmanlı mirasını yeniden canlandırarak ve ülke için ekonomik büyüme vurgusu yaparak, Türkiye’yi hak ettiği tarihsel konuma geri getirme şeklinde sundu.

Mayıs 2004’te PKK, 1999’dan bu yana sürdürdüğü ateşkesi sona erdirerek bir kez daha silahlı mücadeleye başladı. Kürtler Türk devletinin artan baskısına ve Kuzey Irak’taki PKK pozisyonlarına yönelik sınır ötesi operasyonlara maruz kalıyordu. Erdoğan iktidarını konsolide ettikçe, Kürtlerle barışın, Kuzey Irak’taki petrol rezervlerini ve bölgeden geçen bir dizi petrol boru hattını içeren bölgesel hegemonya planlarını kolaylaştıracağını fark etti. Geniş Kürt nüfusu ile ittifak sayesinde, iktidarını perçinleyen bir dizi anayasal değişikliği geçirmeyi umuyordu. Planlarını gerçekleştirmek için, 2009’da, Türk İstihbarat Servisi MİT, AKP ile PKK temsilcileri arasında Oslo’da gerçekleştirilen görüşmelerde arabuluculuğa başladı.

Yenilenen diyalog ve diğer kimi girizgâhlara rağmen, Türk devleti Kürtlere yönelik baskılarını devam ettirdi. Nisan 2009 ile başlayarak, KCK (Kürdistan Topluluklar Birliği) davalarında binlerce kişi hapse atıldı. Askeri olarak en korkunç saldırılardan biri, 28 Aralık 2011’de, Şırnak Roboski’de 34 Kürt köylüsünün bombalanması oldu. Türk devleti bu insanların sınırı geçen PKK üyeleri olduğunu iddia ettiyse de sonrasında sınır ticareti yapan sıradan köylüler olduklarını kabul etmek zorunda kaldı. Bugüne kadar, bu katliamla ilgili olarak hiç kimse yargı önüne çıkarılmadı ve Roboski kurbanları insanların belleğinde tazeliği koruyor.

Ateşkes yıllar içinde sıklığı artan şekilde geldi ve gitti; 2012 yazında, PKK ciddi bir bölgesel güç elde etmişti. Kendi bölgesel arzularının zorlamasıyla Erdoğan, Öcalan’la görüşmeler yapıldığını açıkladı. Üç ay sonra, 2013 Newroz’unda, Öcalan’ın bir başka ateşkes çağrısı yaptığı mektubu okundu. Bu ateşkes görece daha uzun sürdü ve 24 Temmuz 2015’e kadar yürürlükte kaldı. Ancak tam da istikrar Türkiye’ye geri dönüyormuş gibi göründüğü esnada, 31 Mayıs 2013’te, Türk realitesinde bir yarılma yaşandı. Bu Gezi Direnişi’ydi.

ydgh1370

 

Gezi

Gezi Direnişi, Türkiye Cumhuriyeti’nin gördüğü, Kürt olmayan nüfusu tarafından kalkışılmış en büyük ve en şiddetli toplumsal hareketti. İstanbul’un merkezindeki bir parkta başlayan inşaat projesine karşı mücadelenin kıvılcımını çaktığı bir hareket, Erdoğan’a ve onun neoliberal politikalarına karşı ülke çapında topyekûn bir başkaldırıya dönüştü. Gezi Direnişi’nde Kürtler de vardı, özellikle de milliyetçi olmayan devrimci bir içerik kazanacak şekilde olgunlaştıktan sonra. Ancak Türkiye tarihinde ilk kez, Kürtler bir ayaklanmanın başrolünde değildiler.

Kürt hareketinin Gezi Direnişi’ne katılımı halen tartışmalı bir mesele. İki tarafta da hafif bir hoşnutsuzluk hissedilebiliyor. Esasen Batılı Türkler, en iyimser ifadesiyle Kürtlerin ayaklanmaya katılmada geç kalmış, en kötümser ifadeyle ise, barış sürecinde yürütülen müzakereleri tehlikeye sokmaktan korkarak, katılmak bile istememiş olduklarını düşündüler. Buna cevaben bölgedeki Kürtler, önceki on yıllar boyunca kendilerine yönelik gerçekleştirilen katliam üstüne katliamda, etnik Türklerden yana anlamlı bir dayanışmanın eksikliğine işaret ettiler. Gerçekte ise, bu iki pozisyon da karikatürleştirmedir. Birçok Kürt daha birinci günden Gezi’deki çatışmalara katılmıştır; parkın polisten alınmasının kısa bir süre sonra, zamanın Kürt siyasi partisi BDP, parkın girişinde büyükçe bir çadır açmış ve – gerçeküstü bir manzara yaratacak şekilde – Taksim Meydanı’nda Öcalan bayrakları dalgalandırmıştı. Ayrıca Kürtler, bölgelerinde kalevari askeri üsler (kalekollar) inşa edilmesine karşı hâlihazırda kendi sivil itaatsizlik kampanyalarını sürdürmekteydiler.

Gezi ayaklanmasına giden süreçte, Kürt hareketinin açık alandaki kanadı, bir yıldan daha uzun süre HDK olarak yürütülen istişarelerin ardından, HDP’yi (Halkların Demokratik Partisi) kurma sürecindeydi. Kitlesel bir ayaklanmaya dönüşmeden çok önce, Gezi’deki ilk protestolar sırasında ağaçların sökülmesini engellemek için, milletvekillerinden biri, bir avuç insanla birlikte dozerin önünde dikildi. HDP için logo seçme zamanı geldiğinde, bir ağacı tercih etmeleri tesadüf değil.

Aradaki hoşnutsuzluklara rağmen, Gezi Türkiye’yi – ve Kürt özgürlük hareketinin, genel olarak Türk toplumu ile, özel olarak ise AKP’ye ve barış sürecine yönelik ilişkisini – sonsuza dek dönüştürmüş oldu. Polis şiddeti ile yüz yüze kalan birçok Türk’ün gözlerinin önündeki perde kalktı ve sonunda Türkiye’nin güneydoğusunda yaşanan acıları tahayyül edebildiler. Medyanın Gezi Direnişi’ne yönelik karartması, katılımcıların Kürdistan’da neler yaşandığı konusunda karanlıkta tutulmuş olmaları gerektiğini anlamalarını sağladı. Gezi Direnişi’nin sonuna doğru, Medeni Yıldırım adlı bir Kürt genci Kürdistan’daki kalekol inşaatlarının yapımını protesto ederken öldürüldüğünde, hareket onu sahiplendi ve Kürtlerle birlikte dayanışma gösterileri düzenledi.

Birbirini izleyen istikrarsız koalisyon hükümetleri ile büyüyen ve Erdoğan’ın on yıllık katı yönetimi altında yetişkinliğe erişen bir kuşak tarafından başlatılan bu ateşli ama şen isyan, Erdoğan’a duyulan nefretin konsolide olmasına neden oldu. Bu kuşak hep apolitik ve hatta antipolitik olarak tanımlanagelmişti, ancak aslında, Şükrü Argın’ın kontra-politik olarak tanımladığı bir kuşaktılar.

Kürdistan’ın Asi Gençliği

Cizre Kuzey Kürdistan’da Botan olarak adlandırılan bir bölgenin merkezi. Bu bölgedeki engin dağlarda birçok PKK kampı bulunuyor ve alt kısımlarındaki kasabalar en isyancı olanlarından bazıları. Cizre bugün özellikle önemli bir rol oynamaya devam ediyor. Burası, mücadelenin odağını gerilla kampları ile bezeli dağlık arazilerden Kürt militan hücrelerinin örgütlendiği kent merkezlerine kaydıran, PKK’nin 4. Stratejik Mücadele Döneminin ete kemiğe büründüğü yer.

2013 Haziran’ında, Cizre’de 100 gençten oluşan bir grup, törenle Yurtsever Devrimci Gençlik Hareketi’nin (YDG-H) kuruluşunu ilan etti. Onlu yaşlarının başındakilerden yirmili yaşlarındakilere kadar değişen üyeleriyle bu yeni örgütlenme, Türkiye sınırları içindeki her bir metropol merkezinde şehir gerillası faaliyetlerini koordine edecekti. Kürt gençliği taşlar yerine molotoflar kullanmaya başladı. Kürt kasabaları ile mahallelerindeki şehir savaşında yaşanan yükseliş, bu yeni örgütlenmeye bağlanabilir. Asi Kürt gençliği, Rojava’nın Kobane kasabasının IŞİD’in eline düşecekmiş gibi göründüğü 6-8 Ekim 2014’te özellikle etkiliydi. Resmi Kürt liderliğinin onayı ile, Kürt gençliği devlet güçlerine yönelik yıkıcı saldırılarına devam etti. Ayaklanmalardaki örtülü talep, Türkiye’nin IŞİD’e lojistik ve maddi destek sağlamaya son vermesi ve Kürt güçlerinin sınırlarından geçişine – örneğin Irak’tan Kobane’ye bazı ağır silahların geçişine izin vermek gibi – izin vermesi idi. Elli kişinin ölümü ve altı ayrı şehirde sokağa çıkma yasağı, Kürt başkenti Amed’de ise sıkıyönetim ilan edilmesi ardından, Türk hükümeti en sonunda Irak Kürdistan’ı peşmerge güçlerinin (KDP) silahları ile birlikte Kobane’ye geçişine izin verdi.

PYD ve dolayısıyla PKK ile 1991’deki ilk Körfez Savaşı’ndan bu yana özerk olan Kuzey Irak’taki mevcut Kürt rejimi KDP arasında büyük siyasi farklar mevcut. PKK/PYD, ekolojiye yönelik bir vurgu ve tüm hiyerarşilere, en başta da devlet iktidarına yönelik bir eleştiri temelinde özyönetim, özsavunma, özerklik ve kadınların kurtuluşuna dayalı bir toplumsal devrim için mücadele veriyor. Öte yandan KDP ise, bir Kürt burjuvazisi geliştirme gayretinde ve Erdoğan’ın yakın müttefiki gibi davranıyor. 1990’larda, KDP Türkiye ile birlikte PKK’ye karşı savaşmıştı. Gerilim halen canlılığını koruyor.

PKK’nin bir dönüm noktasında olduğu açık: Yeni bir militan kuşak sokaklara çıkıyor ve hareketin karakterini dönüştürüyor. Belki de YDG-H’nin oluşması, eskilerin Kürt gecekondu mahallelerinde asi gençlik üzerinden daha fazla kontrol elde etmesinin bir yoluydu. Böyle bir strateji söz konusu olsa bile, gençliğin kontrol edilmesi zor görünüyor; resmi liderlik, talimatları dışında hareket eden gruplar olduğunu kabul ediyor. Onlara yalnızca Öcalan’ın kendisi söz geçirebilir. PKK’nin ve Kürt hareketinin geleceği, bu isyancı gençlik tarafından belirlenecek: Parti çizgisini sıkı sıkıya izleyecekler mi yoksa kendi fikirleri ile mi öne çıkacaklar?

4 Eylül’de, Türk ordusu ile polisi Cizre’yi işgal etti ve dokuz gün sürecek bir sokağa çıkma yasağı ilan etti. Bu yasağı, sokağa çıkan herkesi vurmak için cami minarelerine yerleştirdikleri keskin nişancılarla pekiştirdiler. Kuşatma ancak civar kasabalardan örgütlenen Kürtlerin, HDP milletvekillerinin de katıldığı yürüyüşünün baskısı ile kaldırılabildi. İnsanlar en sonunda ilçeye girebildiklerinde, 15’i vurulduktan sonra yanına gidilerek infaz edilmek suretiyle 21 sivilin öldürüldüğünü gördüler. Kalanlar hastaneye gidemedikleri için yaralanmalardan veya hastalıktan kaynaklı olarak yaşamını yitirmişti. Bunlar arasında 35 günlük bir bebek ve sokağa çıkma yasağı sırasında ekmek almaya çıkan 71 yaşındaki bir erkek de vardı. Üç isyancı mahalle, Nur, Sur ve Cudi, kurşunlarla ve ağır silahlarla delik deşik edilmişti. Tek bir güvenlik görevlisi dahi hayatını kaybetmemişken, devlet tüm ölümlerden PKK’yi sorumlu tuttu. Yapılmak istenen mahallelerin “teröristlerle dolu” olduğu bahanesine sığınmaktı. Cizre’deki bu son katliam, uzun süre hafızalarda kalmaya ve Kürt hareketini alevlendirmeye devam edecek.

Kürdistan’da Devrim

Önceleyen hareketler gibi Gezi de Mısır, Tunus ve Arap Baharı’ndaki diktatörler deviren ayaklanmalardan ilham almıştı. Erdoğan kendisi için bir milyar dolardan fazla para sökerek inşa ettirttiği saraydaki tahtında hala oturuyor olsa da, Gezi mutlak bir başarısızlık sayılmaz. Çünkü Türkiye’nin geleceğinde şen bir devrim için yeni bir alan açtı. Arap Baharı sırasında ayaklanan bir başka ülke olan Suriye de benzer şekilde acımsı bir sonuç yaşamış gibi görünüyor. Beşar Esad Suriye’nin merkezi şehirlerinde isyanı bastırdı; periferi ise, Irak ve başka yerlerden cihatçı grupların gelip at koşturarak nihayetinde IŞİD bayrağı altında birleştiği acımasız bir iç savaşın pençesine düştü.

Suriye’deki tek teselli ve ümit ışığı, kuzeydeki PKK’yi desteklemek ve kendi siyasi ve askeri yapılarını kurmak için onlarca yıldır yeraltında örgütlenmekte olan Rovaja’daki Kürtlerden geliyor. Türkiye’de olduğu gibi, Esad rejimi de, Kemalizm ile BAAS’çılık arasındaki benzerlikleri vurgulayacak şekilde, Kürt kimliğinin ifade edilmesine veya anadilde eğitime izin vermedi. Suriye rejiminin 12 Mart 2004’te bir futbol maçı sonrasında 52 kişiyi katlettiği Kamışlı şehrindeki bir katliam, sık sık Rojava devriminin habercisi olarak hatırlatılır. Ana Kürt siyasi partisi PYD, tüm niyetleri ve amaçları ile PKK’nin kardeş örgütü; Öcalan’ın portresi Rojava’nın her yerinde.

Tev-Dem (Demokratik Toplum Hareketi) çatısı altında toplanan PYD ve diğer yapılanmalar, Suriye’deki istikrarsızlığın ayak seslerini duyarak 19 Temmuz 2012’de özerklik ilan ettiler. Hâlihazırda bölge çapında camilerde hazırlık toplantıları gerçekleştirilmiş olduğundan görece sorunsuz bir süreç oldu: bir savaştan çok bir devralma idi yaşanan. Kendilerini, Türk sınırı boyunca birbirinden ana olarak Arap bölgeleri ile ayrılmış bulunan üç kantonda örgütlediler. Bu kantonlar batıda Afrin, ortada Kobane, doğuda ise Cizire. Onlarca yıllık mücadelenin ardından artık Demokratik Konfederalizmi amaçlayan Kürtlerin kendi bölgelerinin olması inanılmaza yakın bir olaydı.

Rojava’da hayata geçirilen vizyon, Öcalan’ın Demokratik Özerklik ve Konfederalizmi. Özerklik, ekoloji ve kadınların kurtuluşu üç vurgu noktasını oluşturuyor. Bu yeni toplumun en temel birimi, komünler. Komünler mahalle seviyesinden küçük petrol rafinerileri ve tarım kooperatifleri dâhil işyerlerine kadar mevcut. Kadınlara özel, Kadın Evleri gibi komünler de var. Tüm bu komünler, kanton seviyesine kadar yükselen meclisler şeklinde örgütleniyor. Rojava’daki mevcut ekonomik model karma: özel, kamu ve komün mülkleri mevcut. Rojava Toplum Sözleşmesi’nde (anayasaları sayılabilecek bir metin) özel mülkiyet tamamen dışarıda bırakılmıyor ama çeşitli sınırlamalara tabi tutulacağı belirtiliyor. Toplum halen geçiş sürecinde; şimdiye kadar, antikapitalist olmaktan çok anti-devletti ama özünde güçlü bir antikapitalizm olduğu inkâr edilemez. Rojava devrimlerinin bu güçlü özü hayata geçirmeye ne kadar uzak veya yakın olduğunu zaman gösterecek.

Rojava devrimi bir kadın devrimi; Kürt özgürlük hareketi kadın özgürlüğünü her şeyin üzerinde görüyor. Kendi ordularına ve otonom kadın örgütlerine sahip olmalarının yanı sıra, belediyelerden silahlı PKK oluşumlarına dek neredeyse her örgütsel yapı bir erkek ile bir kadından oluşan eşbaşkanlıkla idare ediliyor. Üyelikler ve diğer pozisyonlar için kotalar var, böylelikle iki toplumsal cinsiyetin de eşit katılımı sağlanıyor. 8 Mart Uluslararası Kadınlar Günü’ne, Kürt kadınları tarafından büyük önem veriliyor. YPJ (Halk Savunma Birlikleri YPG’nin kadın kolu) örneğindeki kadın direnişi ile bu önemin altı daha da çizilmiş durumda. Öcalan yazılarında patriyarkayı ve cinsiyet ayrımcılığını tarihin ilk toplumsal sorunu olarak ele almaktadır. Belki de paradoksal biçimde, birçok Kürt kadın militan, özgürlük ve kurtuluşlarını Öcalan’a ve onun görüşlerine bağlamaktadır.

son

 

Savaşçılar

Rojava’da Kürtlerin yönetimi ele alması sorunsuz gerçekleşse de balayı kısa sürdü. 10 Haziran 2014’te, Musul’dan büyük miktarda askeri mühimmat ele geçiren IŞİD, Irak ve Suriye’de kuzeye doğru zorlamaya başladı. IŞİD’in ilerleyişi ile birlikte katliam, kölelik, yerinden etme ve tecavüz haberleri de gelmeye başladı. Bir buçuk ay sonra Ağustos’ta IŞİD, binlerce insanı katledeceği ve 50.000’i susuz ve yiyeceksiz dağlarda sıkışıp kalan 290.000 kadar insanı yerinden edeceği Sincar Dağları yakınındaki Kürtçe konuşan bir gayri Müslüm toplum olan Ezidi nüfusun bulunduğu bölgeye ulaştı. IŞİD, birçok animist yöne sahip İslam öncesi bir inanışa ait olan ve yüzlerce yıldır şeytana tapanlar denilerek zulüm gören (tarihleri boyunca yetmişin üzerinde katliama maruz kalmış) bu nüfusu haritadan silmeye özellikle istekli görünüyordu. Irak Kürdistanı Bölgesel Hükümeti peşmerge güçleri ile müdahalede hızlı davranamadı. Bunun aksine PKK, Irak-İran sınırındaki Kandil’de bulunan ana üslerinden hızla harekete geçti. Ezidilerin imdadına yetişip nüfusu özsavunma konusunda eğiten PKK, Barzani ve onun KDP’since yönetilen bölgede prestij ve güven kazandı. Bölgesel Kürt güçleri ile olan gerilimlere rağmen, sosyal medyada dolaşan tüm o IŞİD hikayeleri ve görüntüleri, bir zamanlar birbirinden ayrı olan Kürtleri birleştirme noktasında etkili oldu ve PKK/YPG güçleri, bu misyonda kolay olmayan bir ittifakla KDP ile birlikte davrandı.

Kürt silahlı güçlerinin tümü arasında YPG en yeni olanı. Halkın savunma güçleri, devrimin kısa bir süre öncesinde kuruldu ve sayıları, Kürt bölgelerini IŞİD’den korumak için katılan gönüllülerle hızla arttı. Bu savaş zamanı mobilizasyonu, savaşmakla ilgilenmeyen veya askeri hizmetlerini Esad rejimi altında zaten yaptıklarını ifade eden genç insanlar arasında huzursuzluk yaratan zorunlu askerlik uygulaması ile de destekleniyordu. Bunun haricinde Kobanê gibi yerlerde, YPG ve YPJ kendi kasabalarını ve şehirlerini koruyan insanlardan oluşuyor.

Kobanê, IŞİD yakın zamanda elde ettiği askeri üstünlük sayesinde çevre kasabaları ele geçirerek adım adım yaklaştıkça, direnişin merkez üssü haline geldi. IŞİD Kobanê’yi almaya özellikle istekliydi çünkü bu kasaba Türk sınırı ile IŞİD’in de facto başkenti Rakka arasındaki en doğrudan güzergahı oluşturuyordu. Buna ek olarak, Kobanê Rojava devriminin de başlangıç noktasıydı. YPG ve YPJ ellerindeki – çoğu, roketatarla ve pikap kamyonları arkasına monte edilmiş yüksek kalibre Rus Doçkaları ile desteklenen küçük silahlardan ibaret – çok az ateş gücü ile destansı bir direniş sergiledi. YPG ve YPJ, adım adım Kobanê merkezine çekilirken, sakallı IŞİD güruhuna karşı savaşan YPJ’li kadınların Batı tarafından romantize edilmesinin ve nesneleştirilmesinin de kısmen sayesinde, neredeyse gündemin en popüler unsuru haline geldiler. Önde gelen sol akademisyenlerden Marie Claire dergisine kadar (Kobanê’deki YPJ’lileri ele alan bir sayı yaptı) herkes, Kürt savaşçılara övgüler dizmeye başladı.

Rojava savaş alanındaki karşıtlığın zarafetini itiraf etmek gerek: Feminist bir ordu, kadın düşmanı bir kökten dinci güruha karşı cesurca direniyor. Görünen o ki, birçok IŞİD’li, bir kadın tarafından öldürülmeleri halinde yüce şehitler olarak cennete giremeyeceklerine inanıyor. YPJ’liler bu inancı biliyorlar ve cephede psikolojik savaş unsuru olarak kullanıyorlar. YPJ’li kadınlar IŞİD’le çatışmaya, bir öfke veya acı ifadesi olarak bilinen Kürt nidası zılgıtlarla girerek taşı gediğine koyuyorlar. Cihatçılara birazdan cehenneme gönderileceklerini haber veriyorlar.

Türkiye’den yüzlerce Kürt, bölgeye ulaşan PKK gerillaları ile omuz omuza Kobanê’nin savunulması için YPG güçlerine katılmak üzere sınırı geçti. Kendilerinin de şehit olacağı bu yolculuğa, Türkiyeli sosyalistler de çıktılar. Bunlardan biri de, İstanbul’daki en prestijli üniversitelerden birinde sosyoloji öğrencisi olan ve yazılarında Fransız dergisi Tiqqun’dan etkilendiği görülen, yalnızca birkaç hafta sonra şehit düşeceği Rojava’ya giden Suphi Nejat Ağırnaslı idi. Kendisi için seçtiği savaş adı olan Paramaz Kızılbaş, Osmanlılar tarafından idam edilen tanınmış bir Ermeni sosyalist devrimci ile Türkiye’de tarihsel olarak hep bastırılmış olan Alevi inancının bileşimiydi. Bu, bölgedeki dayanışmanın karakterini iyi örneklemektedir: Ermeni bir devrimcinin adını alarak Kürt devrimini savunmaya giden bir Türk devrimci.

1051843_620x410

Batı medyasında çıkan haberlerden de takip edilebileceği üzere, birçok Amerikalı ve Avrupalı da Rojava’da direnişçilerin safına katılmak için yola çıkmıştı. Kimisi YPG veya YPJ’ye katıldılar; kimisi ise Birleşik Özgürlük Gücü (BÖG) gibi komünist ve anarşistlerden oluşan diğer birliklere. Kürtlerin özgürlük mücadelesi ile dayanışmaya gelen enternasyonalist devrimcilerin yanı sıra, Birleşik Krallık veya ABD’den gelen ve İslamcı aşırılıkçılara karşı savaş vaktinin sonunda geldiğine inanan eski askerler veya asker özentileri de vardı. Bu uluslararası savaşçılardan bazıları, silah yoldaşlarınca hayata geçirilen Demokratik Özerklik siyasi felsefesine ısınmaya başladılar; bazıları ise “bir avuç komünistin” arasına düştüğünü anlayıp hızla ortamı terk etti.

CP-juDOWIAAOf4H

Kürt yoldaşları ile omuz omuza savaşan enternasyonalist devrimciler, savaş cephesinde kazandıkları stratejik deneyim ve insanların kendilerini özgürlüğe adaması halinde neler olabileceğine dair yepyeni bir ilham ve perspektif ile dönecekler ülkelerine.

2014 güzü ortasındaki manzarada, Kobanê düşecekmiş gibi görünüyordu. Dünya çapında dayanışma gösterileri düzenleniyordu. Erdoğan’ın IŞİD’e destek vermeyi bırakması için Türkiye’de olaylı toplumsal eylemler gerçekleşiyordu. Bu esnada, bölgesel güçler arasında da nasıl bir yanıt verileceğini belirlemeye yönelik toplantılar sürmekteydi. Kobanê’deki YPG üyeleri, şehrin düşmesine birkaç saat kalmış gibi görünen o zaman zarfında yaşananları anlatıyorlar: Şehrin merkezindeki bir parka kadar geri çekilmişler, mühimmatlarını IŞİD’in eline geçmemesi için imha etmek üzere bir yere toplamışlar. IŞİD’in şehre henüz girmemiş olduğu bir ay önce değil de tam o anda, vaat edilen ABD ve Fransız hava saldırıları nihayet gerçekten başlamış.

Kuşku yok ki, hava desteği olmaksızın, asgari düzeyde silahlanmış olan YPG güçleri zafer kazanamazlardı. Bombardımanın son dakikada gelmesi, kulislerde ne tür pazarlıklar ve anlaşmalar döndüğünden ayrı olarak, NATO ülkelerinin IŞİD’in zafer kazanmasını istemediğini gösteriyor; ancak görünen o ki, bir taraftan da Kürtlere tamamen harap olmuş bir şehir bırakmak istemişler.

Kürtlerin özsavunmasına dönük NATO yardımı, en azından – özellikle de Öcalan’ın bir NATO operasyonu kapsamında yakalandığı anlaşılmış olduğu düşünülürse – hassas bir mesele. Bu gerçeklik Kobanê’deki YPG üyelerine sorulduğunda, önce “Yoldaş Obama” diye şaka yapıyorlar. Biraz daha zorlandığında ise ABD ve İsrail’in kötü olduğunu ama kötülükte Arap rejimlerine yaklaşamayacaklarını söylüyorlar. Ancak gerçekten de günün sonunda mesele, basitçe bir hayat memat meselesi. İdeal olanı, YPG’nin kendi savunmasını yapabilmek için gereken mühimmatı elde edebilmesi olurdu, ancak bu olmaksızın, mesele ideolojik saflık ile hayatta kalabilmek arasındaysa, tercih net gibi görünüyor.

Kobanê

IŞİD’den özgürleştirilmesinin ardından Kobanê, birçok binanın üst katlarının top atışlarıyla yıkılmış olduğu, savaşın harap ettiği bir şehir görünümündeydi. Koalisyon güçlerinin hava bombardımanı da ciddi bir yıkıma sebep olmuştu. Kobanê’den bir dost ve yoldaş olan Mahmut, bana hayatı boyunca hiç ayrılmamış olduğu şehri gezdirirken, o sokaklarda hayatını kaybeden arkadaşlarını hatırlayarak gözleri doldu. Sokaklarında artık sadece savaşçılar veya ayrılmayı reddedip kalan ya da Türkiye’deki mülteci kamplarından geri dönen az sayıda insan görebildiğimiz bir hayalet kasabada yürüyorduk. Enkaz kaldırıyorlar, yıkıntıların altından ellerinden geldiğince bir şeyler kurtarmaya çalışıyorlardı. IŞİD’in geride bıraktığı patlamamış mühimmatlar ve bubi tuzakları onlar gittikten sonra bile can almaya devam ediyordu. Bu tür patlamalarda şehir kurtarıldıktan sonraki iki hafta içinde en az 10 kişi yaşamını yitirdi. Kürtlerin ödediği bedelin büyüklüğüne rağmen – hayatını kaybeden savaşçı sayısının 2000’in üzerinde olduğu söyleniyor – her gün IŞİD birliklerinin daha da geri püskürtüldüğüne dair haberler geldiğinden bir coşku ve zafer havası hakim.

Mahmut hepsi şu ya da bu şekilde YPG saflarında olan üç erkek kardeşten biri. Çatışma sürecini yaşamış neredeyse tüm YPG’liler gibi, bedenlerinde şarapnel yaraları taşıyorlar ve patlamalardan ve silah atışlarından kaynaklı olarak işitme kaybı yaşamışlar. Eğitimli ve deneyimli bir makinist olan Mahmut, silah ustası olarak saflara katılmış. Ancak sadece silah tamir etmiyor, aynı zamanda yeni tasarımlar da imal ediyor, özellikle de uzun mesafeli dürbünlü tüfekler. Yine de IŞİD Kobanê sınırları içine girene kadar yalnızca işin bu kısmında yer almış. Ondan sonra ise herkes savaşmak için silahı eline almış, 13 yaşındaki bakkal çırağı kardeşi de dahil.

Topunun ağzını nişan alıp vurarak bir IŞİD tankını havaya uçuran keskin nişancıdan, bir başka tankın tepesine cesurca tırmanıp kapağından içeri el bombası atanlara dek bir sürü kahramanlık hikayesi var. Mahmut beni şehrin sokaklarında gezdirirken, aylarca süren Kobanê savaşından kahramanlık hikayelerini birbiri ardına sıralıyor. Uzatmalı bir çatışmada, beş gün boyunca uyumamış, yalnızca kesintisiz saldırı altında oldukları için değil, aynı zamanda korkusundan da. Bir noktada artık bitsin diye ölmek istediğini söylüyor. Yaklaşık yüz kişiden oluşan müfrezesinden yalnızca dördü hayatta kalabilmiş; şehit düşen yoldaşlarının telefondaki fotolarına baktık saatlerce. Mahmut ve kardeşi Arif dahil YPG’lilerin birçoğunda akıllı telefon var. Arif, siper savaşındayken Facebook sayfasına baktığı için komutanından azar işitmiş. Arif bir keskin nişancı. Ama yanlışlıkla bir yoldaşını vurduktan sonra yaşadığı travma nedeniyle YPG’den ayrılmış.

Enkazda halen ölü bedenler olduğundan ve YPG tarafından tahrip edilmiş terk edilmiş tankların gelişigüzel dizili olduğu yollar IŞİD’li cesetleriyle dolu olduğundan bazı mahalleleri ölü bedenlerin kokusu sarmış. Salgın hastalıkları önlemek için, IŞİD’lilerin cesetleri genellikle yakılmış ama o kadar çok ceset var ki baş etmek mümkün değil. Tüm bu ölüm ve kıyımın ortasında, yine de sık sık neşeli anlar yaşanıyor. Belki de cepheden gelen ilerleme haberleri nedeniyle. Akşamlarımızı yemek için M16’larla için tavuk avlayarak, ardından nargile üstüne nargile içerek, ateş etrafında şarkı söyleyerek, uzaktaki Türkiye sınırından güneşin yükselmesini bekleyerek geçirdik.

Sınırlardan Ulusal Kurtuluş

ABD uçakları radikal solcu savaşçılara yardım ediyor olduğu için gerçeküstü gibi duran hava bombardımanı ile rüzgar, bölgeyi adım adım IŞİD’den geri alan ve en sonunda da onları Fırat’ın batı yakasına kadar sürerek Rakka’ya 40 km. yaklaşan YPG lehine döndü. 1 Temmuz 2015’te, Özgür Suriye Ordusu ile YPG’nin ortak operasyonları sonucu Telabyad IŞİD’den kurtarıldı. Bu olayın önemi çok büyük. Öncelikle bu, ÖSO ile YPG arasında gerçekleştirilen ve Kürtlerin Esad yanlısı olduğunu düşünen Suriyeli devrimcilerin endişelerinin kısmen yatışmasını sağlayan en yüksek koordinasyon oldu. İkincisi, IŞİD açısından Türkiye’den giriş için önemli olan bir nokta ele geçirilmiş ve Suriye içine ve Rakka’ya giden koridorları kapatılmış oldu. Belki de en önemlisi ise, Telabyad’ın alınması ile birlikte doğudaki Cizire kantonu ile Kobanê’nin birbirine bağlanması ve Rojava’da kesintisiz bir alan yaratarak Kobanê’nin yalıtılmışlığını ilk kez ortadan kaldırılması.

Kürtler dünya üzerinde sınır geçişlerinde en çok can veren halklardan biri. Onların durumunda sınırlar Birinci Dünya Savaşı sonunda Sykes-Picot ile çizilmiş. Kürtlerin ortadan kaldırmaya çalıştıkları, Türkiye, Suriye, Irak ve İran arasındaki bu sınırlar ve sınırlara dair eleştirileri bu deneyimden kaynaklanıyor. Kürtlere sık sık devletsiz ulus deniliyor; PKK onlarca yıllık bir ulusal kurtuluş mücadelesine öncülük etti ve Kürt özgürlük mücadelesi halen bu şekilde sınıflandırılabilir ancak bu sınıflandırma klasik anlamda olmaz. Neredeyse 21. yüzyıla göre güncellenmiş bir ulusal kurtuluş mücadelesidir bu. Hem Türkiye’de hem de Suriye’de, Kürt hareketi ezilen tüm halklar, devrimci sosyalistler ve başkaları – sık sık “demokrasi güçleri” olarak adlandırdıkları bir halklar kolektifi – için ortak bir mücadele platformu sağlamaya çalışıyorlar. Bu platform, bir yandan her bileşen özerkliğini muhafaza ederken diğer yandan dayanışmayı ve ortak eylemi öne çıkarması ile, Huey Newton’un interkomünalizmini anımsatıyor.

Bu HDP’nin politikalarında, daha da belirgin olarak ise Rojava’daki özyönetim yapılarında kendini gösteriyor, özellikle de Kürtlerin, Arapların ve Asurilerin birlikte yaşadıkları, komünal özyönetime birlikte katıldıkları ve savaş güçlerini YPG içinde mobilize ettikleri doğu kantonu Cizire’de. Etnik bölünmelerin salgın hale geldiği bir bölge için Kürtler üçüncü bir yol öneriyor. Sınırın bir tarafında IŞİD ile Esad rejimi, diğer tarafında ise AKP ile Türk milliyetçiliği arasında bir seçim yapmak yerine kendi projelerini üçüncü yol alarak öneriyorlar.

Bu proje, demokratik moderniteyi kapitalist moderniteye, konfederalizm üzerinden özyönetimi ulus devlete bir alternatif olarak sunuyor. Ortadoğu’da sınırları ortadan kaldırmaya çalışanlar yalnızca Kürtler değil. Haritayı baştan çizmeyi başaran IŞİD’in yanı sıra Erdoğan’ın da, Türkiye’nin hakim bölgesel güç olarak hakkettiği pozisyona (yeni Osmanlıcılık) geri geleceği “Büyük Ortadoğu Projesi” kapsamında kendi arzuları var. Bugün halihazırda, Barzani’nin Kuzey Irak’taki Kürt Bölgesi’nde bulunan birçok yabancı işletme Türk sermayeli. Bölgede güçlü bir PYD ve PKK olması, bu proje açısından engel teşkil edecektir.

Seçimler ve bir Katliam

AKP 13 yıldır Türkiye’de seçimlerden kesin bir üstünlükle çıkıyor ve tek parti olarak iktidarını sürdürüyor. HDP, 7 Haziran 2015’teki tarihî seçimlere giden süreçte zekice bir siyasi strateji ile Erdoğan karşıtlığını oya dönüştürmeyi başardı. Türk seçim sisteminde %10 barajı var: Bir parti ülke genelinde oyların %10 veya fazlasını alamazsa meclise giremiyor ve verilen oylar boşa gidiyor. Kürt hareketi bu engelin etrafından dolanmak için seçimlere genellikle meclise girdikten sonra parti üyesi olacak bağımsız adaylarla girdi. Bu strateji meclise 35 temsilci göndermeyi başarabilirken, %10’dan fazla oy alınması en azından bunun iki katı temsilci sağlayacaktı.

7 Haziran seçimleri, AKP’yi tek başına iktidardan etmek ve Erdoğan’ın anayasal değişiklikle kendisini Türkiye’nin mutlak reisi yapma arzularını boşa çıkarmak için bir imkandı. HDP’nin genç ve karizmatik eş genel başkanı Selahattin Demirtaş, “Seni başkan yaptırmayacağız!” sözlerini ana kampanya sloganı yaptı. Gezi isyanı ile biriken Erdoğan nefreti, Erdoğan’ın IŞİD’e verdiği destek ve Kobanê direnişinin ilham verdiği coşkuyla kesişti. Sonuç, HDP’nin seçimlerde %13 oy ve 80 vekillik kazanması ve hiçbir partinin tek başına iktidar olamayacağı bir meclis bileşimi oldu.

Silahlı PKK ile seçim partisi HDP arasındaki ilişki hassas olmasına rağmen tamamlayıcı. HDP zorlu bir denge tutturmak zorunda: Kürt nüfusun gözünde meşruiyetlerini silahlı mücadelenin açık alandaki kanadı olmalarından alıyorlar, ancak ülke çapında başarıyla siyaset yapabilmek için mesafelerini de korumaları gerekiyor. Bunu bilen kurnaz Erdoğan ve şürekâsı, HDP’yi PKK’ye, her ikisini de daha aklı başında seçenek olarak resmettikleri Öcalan’a karşı (onunla olan iletişim devlet kontrolünde olduğundan ve kendisinden beş aydır kimse haber alamadığından kolay bir iş) fitlemek için ellerine geçirebildikleri tüm fırsatları kullanıyorlar. HDP yasal ve silahsız bir siyasi parti olarak içinde bulunduğu hassas pozisyonla, sık sık PKK üyeleri ile aynı baskılara maruz kalmaya açık.

Seçimleri takiben, hiç kimse koalisyon hükümeti kurmayı başaramadı. Herkesin dikkati bu açmaza odaklanmışken, Erdoğan AKP’yi iktidara getirmesi için halka bir fırsat daha vermek üzere erken seçimleri zorlayacağını açık etti. Ardından Suruç katliamı yaşandı.

Katliamın hedefindeki sosyalist gençler, İstanbul’dan Kürdistan’a giden bir başka delegasyondu. Sosyalist Gençlik Dernekleri Federasyonu tarafından Kobanê’nin yeniden inşasına el vermek amacıyla düzenlenen bir organizasyondu. Mülteci çocuklar için oyuncaklar, bölgede dikmek için de fidanlar getirmişlerdi. 20 Temmuz 2015 sabahı SGDF, mülteci kamplarına yardım etmek için gelen gönüllülerin fiili toplanma noktası olan Amara Kültür Merkezi’nde bir basın açıklaması düzenledi. Açıklamanın ortasında, bir intihar bombacısı üzerindeki bombalarla birlikte kendini havaya uçurarak 34 kişiyi katletti. Bu katliam tüm ülkeyi şok etti ve birbirini tetikleyecek bir dizi olayın pimini çekti. İki gün sonra Erdoğan, PKK’ye karşı yeni bir imha kampanyasına örtük destek vermesi karşılığında, ABD ile Türkiye’deki İncirlik Hava Üssü’nün IŞİD’e karşı kullanımına yönelik bir anlaşma yaptı. İntihar saldırısı sonrasında iki polisin öldürülmesini gerekçe yaparak (PKK resmi kanallarınca daha sonra açıkça reddedilen bir misilleme eylemi), Türk hükümeti Kuzey Irak ve Türkiye’nin güneydoğusundaki PKK noktalarına yönelik yoğun bir hava saldırısı başlattı. Buna ek olarak ülke çapında 2000’in üzerinde insanın göz altına alındığı ve halen devam etmekte olan operasyonlar düzenlendi. AKP eylemlerinde öylesine saldırganlaştı ki, Suruç saldırısından yaralı kurtulan sosyalist delegasyondan birini dahi gözaltına aldı.

AKP ülkedeki tüm aşırı terör örgütlerini hedeflediğini iddia etti: PKK, IŞİD ve Marksist Leninist DHKP-C. Bunların üçü arasında DHKP-C etkililik açısından diğer ikisi ile mukayese bile edilemez, torbaya fazladan eklenmiş gibi görünüyorlar. AKP ve Erdoğan medyada IŞİD’i de hedef aldıklarını söyleseler de, gerçekte yapılan göz boyamadan başka bir şey değil. Ağustos sonu itibariyle gözaltına alınan 2544 kişinin yalnızca %5’inden azı IŞİD bağlantılı iddialarla alınmış ve bunların çoğu da daha sonra serbest bırakılmış. Yaklaşık 400 kadar hava saldırısının yalnızca 3’ü IŞİD’i hedef almış. Bu hava saldırıları PKK kamplarını hedef alıyor. Özellikle de Kandil’deki merkezi olanını. Ancak civardaki Irak köyü Zergele’de yaşandığı gibi, saldırılarda siviller de öldürülüyor.

Suruç saldırısı Kürt hareketini hedef almasına rağmen, yine Kürt hareketine saldırmanın gerekçesi olarak kullanılıyor. Bu yazının yazılmaya başlandığı Eylül başı itibariyle, Türkiye İnsan Hakları Derneği’ne göre en az 47 sivil ve 47 PKK gerillası öldürülmüştü. PKK mümkün olan her yerde sert şekilde karşılık veriyor: Şu ana dek en az 92 polis veya asker öldürüldü ve 24 devlet görevlisi veya güvenlik kuvvetleri mensubu kaçırıldı.

Bu baskıya yanıt olarak Kürt kasabaları ve şehirleri ardarda birçok gece gösteri ve ayaklanmaya sahne oldu. Devletin yanıtı vahşiydi: medyadaki uzmanlar ülkenin kanlı 1990’lı yıllara geri döndüğü yorumunu yaptı. Devletin duruş noktasından durum kesinlikle böyle ancak Kürt hareketi değişmiş ve gelişmiş durumda: On altıdan fazla kasabada Kürtler özerklik ilan ederek inisiyatifi ele aldılar ve özsavunma haklarını vurgulamaya başladılar. Bu ilanlar daha da fazla vahşet ve gözaltı ile karşılık buldu. Özellikle de Silopi ve Cizre’de, devlet çocuklara ve çatışmalarla doğrudan ilgilisi olmayan insanlara karşı bile keskin nişancıları devreye sokarak yanıt verdi. Hemen ardından ev baskınları ve yargısız infazlar geldi. Kırsal alandaki bombardıman orman yangını felaketlerine neden oldu ki bu da bölgedeki bir başka zulüm şekli. Bölgedeki birçok kasabada, sıkıyönetime benzeyen bir uygulama olan özel güvenlik bölgesi ilanı halen devam ediyor. Sokağa çıkma yasakları ve özel timler tarafından gerçekleştirilen operasyonlar yaygın şekilde sürüyor.

1 Kasım 2015’de yeni bir erken seçim yapılacak. AKP ve iktidara tutunmak için ülkeyi iç savaşa sürüklemek dahil hiçbir yoldan imtina etmeyeceğini göstermiş olan Erdoğan için bu seçimde oylarda bir artış olmayacağı çoktan netleşti. Erdoğan’ın seçimleri güvenlik riski nedeniyle bir yıl ertelemek için yetkisini kullanması ihtimal dahilinde. Kürtlerin Türkiye-Suriye sınırının her iki yakasındaki başarıları, akıllıca siyasi tercihleri ve kahramanca savaş manevraları, AKP ve Erdoğan’ı bir kırılma noktasına getirdi. Gerçek anlamda faşist bir polis devletine doğru mevcut gidişat bir şeyi gösteriyorsa, o da iktidardan düşmesinin iktidar dönemi kadar zalimane olacağı.

Devrim ısrarını sürdürürken bayatlamış sol dogmalardan kopmaya çalışan Kürtlerin sergilediği sebattan çok etkilendim. Milyonlarca insanı ilgilendiren bir toplumsal hareketin dönüşümü bir gecede gerçekleşmeyecektir, ancak devleti ve erkeğin kadın üzerindeki veya insanların insan olmayanlar üzerindeki egemenliği gibi diğer hiyerarşileri ortadan kaldırmayı amaçlayan yeni toplumsal ilişkileri ve yapıları uygulama başlamış durumdalar. Gözlemlerime göre, nesillerdir süren bu inatçı mücadele dünyanın en sekter bölgesini özerk işbirliği ve dayanışma bölgelerine dönüştürme potansiyeline sahip. IŞİD ve Türk devletinden kurtulabildikleri ve kendi aşağıdan devrimlerini sürdürebildikleri sürece, dünyanın başka yerlerinde özgürlük için savaşan bizlere daha öğretecek çok şeyleri olacak.

-Bitti-

Çeviri: Serap Güneş

Reklamlar

Kürt Direnişini Anlamak: Tarihsel bir Bakış ve İzlenimler – CrimethInc. Ex-Workers’ Collective” üzerine bir yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s