Amerika’nın IŞİD karşıtı savaşta en iyi müttefikleri, Bronx doğumlu bir liberter sosyalistten ilham alıyor

56748b89160000d400eb9479Akbar Shahid Ahmed, Huffington Post, 18 Aralık 2015

Çeviri: Serap Güneş

Geçtiğimiz sonbaharda İslam Devleti savaşçıları, Suriye’nin Türkiye ile olan kuzey sınırındaki Kürt kasabası Kobane’ye koordine ve geniş çaplı bir saldırı başlattı. Kendilerine bir yenilmezlik havası veren zaferlerden yeni çıkmış olan aşırılıkçılar, aksi durumda kendilerinin kontrol ediyor olacağı uzunca bir sınır boyunca önlerindeki tek engeli de ortadan kaldırmak üzereydiler.

Dünya teslimiyet içinde seyretti. Tek süper güç yardım etmem dedi. ABD’li yetkililer, acımasız bir şekilde, şehrin düşeceğini söylediler. Yine de küçük bir grup Kürt savaşçı haftalarca direndi. IŞİD’e karşı ABD öncülüğündeki koalisyon, önce yüzeysel hava saldırıları, sonra da gündelik saldırılarla yardım etmeye başladı. Ve Ocak ayı itibariyle, günümüzün Stalingrad’ı adı verilen ve Kürtlerin zafer kazandığı nefes kesici bir dönüş yaşandı.

Suriyeli Kürtler yalnızca Ortadoğu’daki stratejik bir mevkii değil aynı zamanda pratiğe geçirdikleri ütopik bir yönetim fikrini de savundular: kararların mahalli düzeyde alındığı, cinsiyet eşitliğinin ve etnik katılımın yasal olarak zorunlu kılındığı ve takasın paradan daha önemli hale geldiği bir yer.

Kürtler bu ilhamı nerden mi aldılar? Elbette hayatta kalma savaşından. Ama aynı zamanda da Vermont’ta yaşayan Bronx doğumlu bir filozofun görüşlerinden. Liderleri, yol gösterici ilkelerini, Marxist ve anarşist idealleri yurttaş meclislerinin devlet bürokrasisinin yerini aldığı ve çevreciliğin her şeyin başı olduğu bir dünya görüşü ile birleştiren Murray Bookchin ile uzun süreli görüş alışverişi üzerinden geliştirmişti. Demokrat başkan aday adayı Senatör Bernie Sanders’ın bir çağdaşı olan Bookchin, sosyalist siyasetçiyi fazla tutucu bulmuştu. Kendisini bir liberter sosyalist olarak tanımlayan Bookchin, on yıla yakın süre önce öldü. Ölümü, Kürt bölgelerinde, yaşamının onurlandırılması ile anıldı. Ve şimdi, Suriyeli Kürtler, tutsak bir Kürt ikonu olan Abdullah Öcalan’ın teşviki ile, Bookchin’den ilham alan ve İslam Devleti’nin antitezi olan bir toplum inşa ettiler.

1,5 milyon kadar Suriyeli Kürdün bu toplumsal deneyi başlattığı ve Beşar Esad’ın polis devletinin yıkıntıları arasından inşa edilen alan, Kobane’yi ve diğer iki küçük “kantonu” veya bölgeyi içeriyor. Buraya Rojava diyorlar; Suriyeli Kürtlerin Esad kontrolünün birkaç yıl önce gevşemesi ardından serbestçe kullanmaya başlayabildikleri dilleri Kürtçede Batı Kürdistan.

Washington, Suriyeli Kürtlerin Kobane’yi ve Rojava’nın diğer kesimlerini savunmadaki başarısını ABD öncülüğündeki hava gücünün ve sahadaki güçlerle ortaklığının İslam Devleti’ni nasıl yenilgiye uğratabileceğinin örneği olarak görüyor.

Fakat bu tuhaf bir ortaklık. Suriyeli Kürtlerin Öcalan ve terör örgütü listesindeki liderliğini yaptığı PKK ile bağları, bölgedeki en önemli ABD müttefiki Türkiye’yi kızdırıyor. Ve Rojava vizyonu, Washington’ın Irak’taki favorilerinden bir başka Kürt grubunun feodal milliyetçiliği ile de çelişiyor. Suriyeli Kürtlerin büyüyen özerkliği ve Esad’a karşı toptan bir hücuma geçme konusundaki isteksizliği de ABD’nin senelerdir özenle beslediği Suriyeli Arap milliyetçisi asileri kızdırmıştı.

Solun uysallaşması ile birlikte ele alınan Berlin Duvarı’nın yıkılmasının 25 yıl ertesinde, ABD en yakın müttefikinin katlanamadığı, radikal Marxizm ilhamlı militanlara hava desteği sağlıyor.

Rojava’ya hoş geldiniz.

Burlington, Vermont’ta 2006 yılında hayatını kaybeden Bookchin, Rusça konuşarak büyüdü. Ebeveynleri Çar karşıtı harekette aktif Rus Yahudilerdi – “Rus devrimcileri,” olarak anmıştı onları 2001’deki bir mülakatında. “İngilizceyi sokakta öğrendim” demişti, birçok etnik kökenden insanın birlikte yaşadığı New York’ta.

Bookchin gençliğinde komünistti ama daha en başından parti çizgisi izlemeyeceğini biliyordu ve solcuların burjuvalarla işbirliği yaptığından ve militanlığını kaybettiğinden endişe ettiğinden Genç Komünistler Ligi’nden ayrıldı.

Bookchin İspanya İç Savaşı’nın sonlarına kadar, sonrasında daha ilerlemiş bir yaşta olsaydı kişisel olarak katılmış olacağını söyleyeceği ABD Komünist Partisi ile bağını sürdürdü. Ama liseden mezun olmadan önce Leon Trotsky’nin Sovyetlerin fikren doğru ama uygulamada yanlış olduğuna dair görüşlerini benimseyerek bir kez daha partiden ayrıldı ve New Jersey’de dökümcü olarak işe girdi.

10 yıl işçi örgütlenmesinde çalıştıktan sonra Bookchin, II. Dünya Savaşı ardından 2001’deki bir mülakatında açıkladığı üzere “savaşın devrimsiz sona ermesinin” hayal kırıklığı içinde Ortodoks Marxizm’den tümden koptu. Otomotiv sektöründeki işçilerin ona göre fazla pasif orta sınıfa dönüşümünü izleyen ve emeğin savaş sonrası Amerika’sındaki hızla değişen rolüne şahit olan Bookchin “her şeyi baştan ele almak” için kolları sıvadı.

Bookchin, insan çabalarının büyük kısmının yerini makinelerin alacağı ve özgür bireylerin kendilerini diledikleri gibi geliştirebilecekleri bir geleceğin hayalini kurmaya başladı. Ama kısa vadede, en büyükleri, şirketlerin ahlaka dayanmayan gücü ile insanlığın çıkarları arasındaki mücadelede yatan toplumsal sorunların, doğal dünyanın yıkımına neden olacağına inanıyordu. “Bir zamanlar daha yüksek insan işbirliğinin ve bakımının evrimine inanç olarak değerlendirilen ilerleme nosyonu, artık daha yüksek rekabet ve pervasız ekonomik büyüme ile tanımlanıyor,” diyordu Bookchin.

Bu yüzden, insan inovasyonunu sermaye yerine nüfuslara ve gezegene hizmet etmek için kullanmayı savunan toplumsal ekoloji adı verilen bir düşünce akımının öncülüğünü yapmaya başladı.

“Teknolojinin olabildiğince insan ölçekli olması gerektiğini savunarak alternatif teknoloji üzerine yazdım,” diyordu Bookchin sonraki bir mülakatında.

Biyografisini yazan ve çok uzun bir zamandır ona eşlik etmekte olan Janet Biehl’ın aktardığı üzere, Bookchin’e göre, “ütopya artık boş bir hayal değil, mümkün bir şey” idi.

“Murray’in buna katkısı, kurumsal düzeyde ne olacağını şekillendirmekti,” diyor.

Bookchin, mikro seviyede yerel nüfusa dayalı meclisler sistemi oluşturarak kapitalist dünyayı yeniden şekillendirmeyi öneriyordu. Böylesi bir siyasi yapının, değer verdiği iki entelektüel geleneğin en iyi yanlarını bir araya getireceğine inanıyordu. “Marx’ın ekonomizminin ve anarşizmdeki bazen örtülü bazen açık bireyciliğin ötesine geçmemiz gerekiyor,” diyordu Bookchin 2001’de.

Gerçek özgürlüğün ve ekonomik eşitliğin ancak demokratik işleyişli, özyönetimli ve hiyerarşik olmayan toplulukların ürünü olabileceğini savunuyordu. Bookchin hiyerarşiye dayanmadan hem birey özgürlüklerini hem de toplumsal işbirliğini mümkün kıldığını söylediği toplumları vurguladı.

“Marx’ın sınıfla yaptığını hiyerarşiye yapmaya çalışıyordu,” diyor Biehl. “Yaşamına New England kasaba toplantılarının merkezi Vermont’da devam etmesi boşuna değil.”

Kızı Debbie Bookchin, HuffPost’a babasının “doğal dünya ile ilişkimizi ancak tüm hiyerarşi formları ortadan kaldırılınca düzeltebiliriz” dediğini aktarıyor.

Bookchin’in öngördüğü siyasi yapının – komünalizm veya bir “komünler komünü” kurma devrimci rüyası – ulus devletle alakası yoktu.

Hiç kendi ülkesi olmamış bir halk olan Suriyeli Kürtler için bu yaklaşımı bu denli çekici kılan şey belki de buydu.

Suriyeli Kürtler, Bookchin takıntılarını baş rehberlerine borçlular: 1980’lerin başından beri Türk devleti ile inişli çıkışlı bir savaşı sürdüren, Türkiye’deki bir Kürt devrimci grubu PKK’nin tutsak lideri Abdullah Öcalan’a.

Avrupa Birliği ve ABD, binlerce Türk güvenlik personeli ile sivili öldüren PKK’yi terör örgütü olarak değerlendiriyorlar. NATO müttefiki Türkiye’yi PKK karşıtı eylemlerinde destekliyorlar.

1991’den bu yana Batının partneri olan ve PKK’ye mesafeli Irak Kürtlerinin aksine Suriyeli ve Türkiyeli Kürtler ideolojik olarak Öcalan’dan besleniyorlar. Bu yüzden Öcalan Kürtlere kendilerine ait bir siyasi yapı ve toplum arzularının, New York City’den Bronx’lu bir Rus-Amerikan Yahudi’sinin felsefesini benimsemeleri halinde gerçekleşeceğini söylediğinde onu dinlediler.

Öcalan bir zamanlar inançlı bir Marxist-Leninistti. Ama ABD ve Suriye’nin, Türkiye’nin onu yakalamasına yardım ettiği 1999’da, Ortodoks komünist düşüncenin geçerliliğine dair şüphelerini dillendirmeye başlamıştı bile. Almanya merkezli kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan Abdullah Öcalan’a Özgürlük Girişimi’nden Reimar Heider’e göre PKK 1995’te bir Kürt ulus devleti kurma amacını terk etmişti. Öcalan destekçilerinin “komplo” olarak adlandırdığı olayın yaşandığı süreçte, Kürt hareketi sonraki adımlarını belirlemeye çalışıyordu.

Türkiye Öcalan’ı 1999’da, 1960 darbesini yapan askerlerin devirdikleri başbakanı astığı, İstanbul’un 35 mil güneyindeki bir adaya hapsetti. Öcalan’ın davasının görülmesi için acilen bir mahkeme inşa edildi. Tehlikeli biçimde yakına geldiği düşünülen balıkçılar tutuklandı. Ve ardından Öcalan, yanında bir askeri üs olan hapishanede, Gece Yarısı Ekspresi kitabının Amerikalı yazarının bir zamanlar kaldığı 13 m2’lik hücrede yıllarca yalnız kalacaktı.

Öcalan hapiste, yeni bir yol arayışı ile radikal, post komünist literatüre gömüldü. Doymak bilmez okuma iştahıyla tanınan ve kitap önerileri Türk ve Kürt basını üzerinden düzenli olarak dışarıya sızdırılan Öcalan, Murray Bookchin’i hatmetmeye başladı. 2004’e gelindiğinde Heider ve Öcalan’ın davasını savunan başkaları onu Vermont’taki yaşlı adamla temasa geçirme vaktinin geldiğini düşündüler. Heider’in Huffpost’a söylediği üzere, onlar için bir tür diyalog oluşturmak kritikti çünkü Kürt çevreleri içindeki muhafazakârlar hareketin sol düşünceyi tamamen terk etmesi için bastırıyorlardı.

Biehl’e yazdılar.

11 Nisan’da, Öcalan’ın mektubunu aldıktan beş gün sonra, Bookchin Biehl’in yardımı ile cevabını yazdı.

O zamanlar 83 yaşında olan Bookchin, kızının söylediğine göre uzun süredir Kürtleri merak etmekteydi ve kendi kişisel günlüklerinde onların mücadelesi hakkında yazmıştı. Öcalan’a PKK’nin yürüttüğü mücadeleyi tüm veçheleriyle bilmediğini – ABD’nin “dar görüşlü basını” yüzünden – ve yazmanın bile bir mücadele olduğu yaşta olduğunu ama temas kurduğu için mutlu olduğunu söyledi.

“Kendi halimce yirminci yüzyılın ayaklı tarihi gibiyim ve daima insanları dogmalara hapseden fikirlerin ötesine bakmaya çalıştım,” diyordu Bookchin Öcalan’a. “Bu eski radikale biraz sabır göstermenizi rica edeceğim.”

Bookchin’in Öcalan ile yazışmaları olduğu daha önce de kamuoyuna yansıdı ama HuffPost koruma altındaki belgelerin tam metinlerine erişebildi ve onları Murray Bookchin Vakfı’nın, Biehl ve Heider’in izniyle ilk kez yayınlıyor. (Bu kaynaklardan hiçbiri Heider ve bir başka Öcalan savunucusu olan Oliver Kontny’nin ilk mesajlarını içermiyordu.)

Biehl’den Öcalan’ın aracılarına, 12.11.2004.
Janet Biehl’dan Reimar Heider ve Uta Schneiderbanger’e.
<http://www.documentcloud.org/documents/2649078-2004-1211-JB-to-RH.html&gt;

Öcalan’dan Bookchin’in aracılarına, 12.10.2004.
Reimar Heider ve Uta Schneiderbanger’den, Murray Bookchin ve Janet Biehl’e.
<http://www.documentcloud.org/documents/2649077-2004-1210-RH-and-US-to-JB-and-MB.html&gt;

Bookchin’den Öcalan’ın aracılarına, 5.8.2004.
Murray Bookchin’den Reimar Heider’e.
<http://www.documentcloud.org/documents/2649076-2004-0508-MB-to-RH.html&gt;

Öcalan’ın aracılarından Bookchin’e, 5.5.2004.
Reimar Heider ve Oliver Kontny’den Murray Bookchin’e.
<https://translate.googleusercontent.com/translate_c&gt;

Bookchin’den Öcalan’ın aracılarına, 4.11.2004.
Murray Bookchin’den Reimar Heider’e.
<http://www.documentcloud.org/documents/2649074-2004-0411-MB-to-RH.html&gt;

5 belge
<http://www.documentcloud.org/public/search/Account%3A%2012724-akbar-ahmed&gt;

Heider, Bookchin’in mesajını Öcalan’ın avukatlarına iletti. Hapisteki Kürt lider 5 Mayıs’ta bir cevap yolladı. Yeni mektupta, Öcalan’ın aracıları “kendisinden iyi bir öğrenciniz olarak söz ediyor” diyorlardı.

Öcalan birkaç noktada Bookchin’e katılmadığını ve vizyonunu Batı dışı felsefenin de biçimlendirmesini istediğini iletti. Ama aracılarına Bookchin’e “Kürt özgürlük hareketinin onun fikirlerini başarıyla hayata geçirmeye kararlı” olduğunu iletmelerini söyledi.

Bookchin 9 Mayıs’ta cevap yazdı. “Sayın Öcalan’la kapsamlı bir teorik diyalog yürütebilecek konumda değilim,” diyordu aracılara. Ama Kürtler Öcalan gibi bir lidere sahip oldukları için “gerçekten çok şanslı,” yazıyordu Bookchin.

Biehl’ın daha sonra aracılara yazdığına göre, Öcalan Bookchin için “düşüş yıllarında bir fener” olmuştu.

“Öcalan’ın ne kadar da Murray gibi düşündüğüne inanamıyorum,” diyordu HuffPost’a, yakın zamanda birbirlerine yazdıkları mektupları bir kez daha okurken.

Hapisteki Öcalan hızla, Bookchin okurken geliştirdiği yeni fikirleri pratikleştirmeye girişti. 2005’te, Kürt özgürlüğünün etnik temellere dayalı yeni bir ulus devlet kurarak gelmeyeceğini söyleyen bir PKK deklarasyonuna imza attı. Ulus devletin kendisi ezme ilişkisi getiriyordu deklarasyona göre – Kürtlerin en sonunda kendi kendilerini yönetmeleri için başka bir yol, daha az merkezi bir yol olmak zorundaydı. Bu, sosyalizmin geçmişine dönük, 20. yüzyılın en uç Marxistlerinin birinden gelen çok çarpıcı bir eleştiriydi.

Açıklama Öcalan’ın Kürtler ve Kürt çoğunluklu bölgelerde yaşayan diğer topluluklar için temel görüşünü içeriyordu: “demokratik konfederalizm,” iktidardan, Bookchin’in komünalizmini anımsatacak şekilde büyük bir vazgeçiş.

Güneydoğu Türkiye’deki Kürt bölgeleri, PKK ile devlet arasındaki görece barış döneminden faydalanarak Öcalan-Bookchin felsefesini uygulamaya geçirmeye koyuldular ve mahalle ve köyler seviyesinde “meclis demokrasisi” oluşturdular. Kadınlar, sosyalist PKK’de uzun süredir aktif savaşçılar olduğundan ve Öcalan Bookchin’in hiyerarşileri ortadan kaldırma görüşünü patriyarkayı yok etmeye genişlettiğinden, bu meclisler kadınların katılımını pazarlıksız zorunlu kılan daha da radikal bir adım attı.

Bookchin 2006’da öldüğünde, bir PKK meclisi onu Biehl’ın HuffPost ile paylaştığı bir önerge ile selamladı. “Bookchin’i mücadelemizde yaşatacağız” diyordu meclis.

Ama Öcalan ve Bookchin’in devlet karşıtı vizyonunun tam tekmil dışavurumunu, bölgedeki en merkezi ulus devletlerden birinin – Esad Suriye’sinin – çöküşü sağlayacaktı.

Esad rejimi Kürtlerin kendi dillerini konuşmasını yasaklamış, binlercesini vatandaşlıktan mahrum bırakmış ve Kürt adlarını Arap adlarıyla değiştirmişti. Suriye bir Arap Cumhuriyeti idi (ve hala öyle).

Ama 2012 yazında, Esad başka yerlerdeki Arap isyancılarla savaşmak için güçlerini Türkiye sınırı yakınındaki üç büyük Kürt çoğunluklu bölgeden çekti. Bu iktidar boşluğunu, PKK’nin siyasi bağlaşığı olan ve Öcalan’dan ilham alan, Suriyeli Kürtlerin önde gelen siyasi partisi PYD isimli örgüt doldurdu.

Bugün, Suriye iç savaşının dördüncü yılında, İslam Devleti doğu Suriye’yi hilafetinin merkezi olarak kullanıyor. Batı destekli milliyetçi isyancılar ülkenin kuzeybatı ve güneybatısındaki bölgeleri ellerinde tutuyorlar. Esad Şam’ı ve batı Akdeniz sahilini kontrol ediyor.

Ama kuzey Suriye’de Rojava’yı oluşturan üç Kürt bölgesi PYD kontrolünde.

Burada Suriye Kürtleri Öcalan’ın amaçlarına beklenmedik bir hızla ulaştılar.

Bu yılın başında, Suriyeli Kürt lider Senem Muhammed, HuffPost’a “Ulus devletin iflası kanıtlandı,” diyordu. “Buna tanık olduk … ulus devletlerdeki halklar arasında her zaman sorunlar, çatışma olacaktır.”

Rojava Suriye’yi Esad’dan özgürleştirme çabalarını destekliyor, diyor Muhammed, ama diktatörün yerine geçecek olanın onun bir benzeri olmamasını da istiyor. “Mesele sistemi değiştirmek, sadece şahsı değil,” diye ekliyor. “İstediğimiz bu.”

X

“Kürtler, modern Suriye tarihinde ilk kez kendi bölgelerinin efendisi olarak daha fazla hakka sahip olma taleplerinde hâlihazırda büyük aşama kat etmiş durumdalar,” yazıyor kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan Uluslararası Kriz Grubu’nun Rojava raporunda bölgenin kurulmasının bir yıl ertesinde.

Yıllardır PKK üzerine yazmış Türkiye’deki bir Kürt şair ve yazar olan Bejan Matur’a göre Rojava şimdi Öcalan’ın baş odağı.

“Rojava’yı hayaller âlemi olarak görüyor,” diyor Matur, HuffPost’a Ocak’ta verdiği bir mülakatta. “Tüm hayalleri gerçekleşiyor.”

Rojava Ortadoğu’daki en yüksek çeşitliliğe sahip bölgeler arasında. Avrupa’da Rojava temsilcisi görevi yürüten PYD lideri Muhammed, yeni bir hükümet formu üzerinde çalışmak için Araplara, Hıristiyan Süryanilere, Ermenilere, Çeçenlere ve Esad’dan özgürleştirilen bölgedeki diğer sakinlerle temaslar yürüten bir Kürt komisyonunda görev aldı.

Kürt olmayanlar hâkim Kürtlerle birlikte çalışmaya istekliydiler ve onların fikirlerini iyi karşıladılar, Muhammed’e göre. Bunda hepsinin, İslam Devleti ve el Kaide bağlantılı Nusra Cephesi’nin kendi varlıklarına dönük tehdidi ile yüz yüze olmaları da etkili oldu diye ekliyor.

“Bölgede tehdit altında olan herkes ‘Bizi kim koruyacak?’ diye soruyordu” diyor Muhammed. “Yalnızca Kürt güçlerinin onları koruyup bölgelerini savunacağını anladıklarında yönetimimize katıldılar.”

Muhammed ve aralarında PYD’li veya Kürt olmayan aktivistlerin de bulunduğu Rojava’daki diğer politikacılar, Ocak 2014’te demokratik özyönetimlerini ilan ettiler. Temel ilkeleri anayasa olarak değil de “Toplumsal Sözleşme” olarak adlandırılan bir belgede yer alıyor. Bookchin tarzında “ekolojik denge”yi ve eşitliği öncelik alıyor ve devlet, din veya askeri milliyetçiliği açıkça reddediyor.

Bugün Rojava Bookchin’in yüz yüze demokrasisine dair kendi anlayışını geliştirdi. Mahalle komünlerinin her biri üst meclislere göndereceği temsilcileri seçiyor – daha geniş bir bölgeyi kapsayacak şekilde üç kademede aşağı inen meclisler. Muhammed’in HuffPost’a aktardığına göre bu mahalleler diledikleri an temsilcilerini geri çağırabilirler. Her meclis Arapları, Kürtleri ve Hıristiyan Süryaniler gibi diğer azınlık gruplarının üyeleri içermek zorunda. En yüksek yönetim düzeyinde, üç kantondan her biri kadın ve erkek iki eşbaşkan tarafından yönetiliyor. Bu halk meclisleri tarafından seçilen eşbaşkanlar mahalle komünlerindeki her bir Rojava sakinine karşı sorumlu durumda.

Debbie Bookchin, geçtiğimiz yıl Huffington Post’a Suriyeli Kürtler hakkında “Demokrasi aşığı insanların en yüksek arzusu olan insan özgürlüğü ve demokratik karar alma ideallerini yaşatıyorlar ki bunu savaşın ortasında yapmaları daha da çarpıcı,” yazmıştı. HuffPost’a yakın zamanda, babası bu değişimin barış zamanında aşamalı olarak gerçekleşeceğini düşündüğü için, Rojava’nın savaş ortasında bunun gibi bir toplum kurma kararlılığının özellikle çarpıcı olduğunu söylemişti.

Kadın ve erkek, Kürt ve Arap, PYD’nin karar alıcılarını zorlu bir görev bekliyor. Rojava binlerce sakinini mülteci ve savaş kurbanı olarak yitirdi ve dünyanın geri kalanı ile bağlantısı kesilmiş durumda. Türkiye ve Irak Kürdistanı sınırlarından çok az tedarik ulaşabiliyor. Ve Batının Suriye ambargosu ve İslam Devleti’nin kantonları çevreleyen bölgeleri elinde tutması sebebiyle, ülkenin geri kalanı ile ticaret neredeyse imkânsız. Bu yüzden radikal bir yeni ekonomi tasarlamak yalnızca ideolojik bir gereklilik değil, bölgenin ayakta kalabilmesinin de tek yolu.

Rojava ekonomisi tarımsal kooperatiflere, kuşatma altındaki Suriye’nin sanayi başkenti Halep’ten kaçan sanayicilere ve şimdi Kürtlerin denetiminde olan Suriye’nin petrol rezervlerinin bir kısmına dayanıyor. Bunu da yurtdışına satamıyorlar ama dizel jeneratörler gibi gereklilikler için kullanıyorlar. Yerel meclisler bölgelerindeki çiftlikleri sürdürülebilir ve toplumsal duyarlılık doğrultusunda üretime, mahsulleri nakde çevirmek yerine çevrelerindeki Rojava sakinlerinin ihtiyaçlarını sağlamaya yönlendiriyorlar. Adeta ABD’deki “çiftlikten masaya” restoranların Suriyeli Kürt versiyonları gibi.

Afrin kantonundan Rojavalı bir yetkili olan Dr. Ahmet Yusuf PKK bağlantılı Kürt medya kuruluşu ANF Haber’e geçtiğimiz Aralık ayında “Tarıma dayalı bir ekonomi geliştireceğiz, yani üretime. Bu üretim tarzını bölgenin tüm halklarının dâhil olacağı ve faydalanacağı bir temele dayandıracağız,” dedi. “Herkesi kendi topraklarında topluluğun ihtiyaçlarını temel alarak çalışmaya teşvik edeceğiz.”

Rojava ekonomisinin, Öcalan’ın tarihteki ideal toplumlar tanımını yansıtan küçük kooperatiflere dayanması gerektiğini söyledi Yusuf.

Özel girişim halen ekonominin parçası olduğundan, varlıklı yatırımcıların, vatandaşların geçimlerini sağlamak için kurduğu çeşitli girişimlere yatırım yapmaya çağrıldığını da ekledi. Ama “onlara toplumu ve halkı sömürme veya tekelleşme fırsatı vermeyeceğimizi de bilmelerini istiyoruz” diyor.

“Bunda başarılı olacağız,” dedi Yusuf. “Çünkü dünya üzerinde başka model kalmadı. Çünkü bu model insanlığın yeniden ayağa kaldırılabileceği tek model”.

Günlük işlerin çoğu takas sistemi üzerinden yapılıyor. Suriye parası artık büyük ölçüde değersiz olduğundan bu gerekli de.

Rojava’nın ekonomisi ve siyasal sistemi çelimsiz olsa da önemli bir avantaja sahipler. Dünyadaki birçok toplumsal yapının aksine, nüfusun yarıdan fazlasını dışlamak yerine tümünden faydalanıyorlar. Cinsiyet eşitliği Rojava’da işlerin merkezinde. Büyük ölçüde de Öcalan’ın ideolojisi PYD’yi bunun önemine ikna ettiği için.

PYD ve onun silahlı kanadı YPG’yi yakından izleyen bir Kürt meselesi analisti olan Mutlu Civiroğlu, PKK’ye yakın bir yayın kuruluşuna “Kürtler eziliyorlar ama Kürt kadınları iki kez eziliyor. Ve kadınları güçlendirmeksizin toplum özgür olamaz,” demişti.

Bölgedeki birçok gözlemcinin de doğruladığı üzere, Rojava’da kadınların tüm yönetim organlarında en az yüzde 40’ı oluşturması zorunlu. Civiroğlu’nun HuffPost’a bu yılın başlarında söylediğine göre Afrin kantonunun üst düzey lideri bir kadın ve Rojava adına İslam Devleti’ne karşı savaşan Suriyeli Kürt güçlerinin yüzde 35’i kadın.

Radikal deneyim, yüzlerce yıllık mizojininin yeni fikirlerin yayılmasını engellememesi için bir emniyet supabına sahip: siyasal örgütlenmenin her seviyesinde paralel kadın organları oluşturmuş.

Rojavalı politikacılarla görüşen Biehl, bu yapıların tamamen kadınlardan oluştuğunu ve kadınlarla ilgili meselelerde son sözü onların söylediklerini aktarıyor. Aralarında halen yaygın olan aile içi şiddetin de bulunduğu bu meselelerde son söz yalnızca kadın meclislerinde.

X

Ütopyacı olsun olmasın, devrimler çoğu zaman cici değildir. Rojava da istisna değil. Tam da ABD’nin Kobane’yi desteklemeye başladığı dönemde Suriyeli Kürtler hakkında sorulan Obama yönetiminden bir yetkili, milislerin çocuk asker kullanmasından bahsetmeden önce ihtiyatlı biçimde duraksadı.

“Şükür ki bunlar geride kaldı,” dedi.

İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün bu yaz yaptığı uyarıya göre pek de öyle değil.

Örgüt YPG’nin 18’inden küçük 149 savaşçı genci bunu yapmayı vaat etmesi ardından Temmuz 2014’te terhis ettiğini ancak ertesi yıl çocuk alımlarına devam ettiğini söyledi. Bunların bazıları Haziran 2015’teki çatışmalarda hayatını kaybetmiş görünüyor. “Kürt güçleri İslam Devleti gibi savaş hukukunu tanımayan gruplarla savaşıyorlar ama bu kendi güçlerinin uygulamalarının mazur görülmesi için bahane olamaz,” diyor İnsan Hakları İzleme Örgütü’nden Fred Abrahams. YPG’nin yanıtı: Sorunla ilgilenecekler.

Ne de doğrudan demokrasi illa ki farklı ideolojilerde rakip siyasi partilerin hoş karşılanacağı anlamına geliyor. Suriyeli Kürt bölgeleri “bugün Suriye’de bir gazetecinin olabileceği en iyi yerler,” ABD destekli bağımsız radyo istasyonunun şefi Sirwan Berko’ya göre. Ama bu da göreceli dediğine göre, bu, 2011’de devrimin başlangıcından bu yana 86 gazetecinin öldürüldüğü (Gazetecileri Koruma Komitesi’nin verdiği rakam) bir ülke.

Berko’nun yayın kuruluşu Kürtçe ve Rojava’da yaşayan ana azınlık toplumlarının dillerinde yayın yapıyor: Süryaniler ve Araplar. “Kürt radyosu değiliz,” demiş HuffPost’a. “Rojava’daki toplumun tüm bileşenlerinin radyosuyuz. Bu da herkes demek oluyor: Esad rejiminin destekçileri, Müslümanlar, Hıristiyanlar, Ezidiler… bir Kürt bölgesine veya Arap bölgesine inanmıyoruz ve ‘çoğunluk’ ya da ‘azınlık’ gibi tanımlamaların pek faydalı olduğuna da inanmıyoruz.”

Rojava’nın yöneticileri bağımsız medyanın rolünü küçümsüyor Berko’ya göre. YPG Mart 2014’te istasyonlarından birine baskın düzenlemiş. Bu yıl Ağustos ayında PYD, bölgede yayın yapan önde gelen Kürt medya kuruluşlarından biri olan Rudaw’ın ve Esad karşıtı Arap medyası ile ilişkili bir istasyon olan Orient TV’nin lisansını askıya aldı.

Bu arada, İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün 2014 raporunda yazdığına göre, PYD denetimini sıkılaştırırken, siyasi rakipleri ortadan kaybolmuş veya öldürülmüş.

Grup, bu vakalarla ilgili soruşturmalarda kuşkusunu belirtiyor ve ayrıca keyfi tutuklamaların altını çizerek YPG güçlerinin PYD karşıtı protestoculara ateş açıp güç kullandığı 2013 tarihli bir vakaya dikkat çekiyor. (Rojavalı yetkililer bu olaydan sorumlu savaşçıların aşırı güç kullanımı ile ilgili cezalandırıldığını söyledi.)

PYD’nin kontrolü ele alması ardından birçok aktivist ile gazetecinin Rojava’yı terk ettiğini söylüyor Berko. Kürt partisinin radikal ideolojisinin uluslararası bağlaşıkları bile kuşkularını ifade ediyorlar: Aralık 2014’te, İngiltere merkezli Anarşist Federasyon PYD’nin temsili meclislerdeki hâkimiyetini ve PYD’nin ikonu Abdullah Öcalan şahsındaki kişi kültünün gücünü eleştirdi.

“Suriyeli Kürtlerin PYD’den başka bir alternatifinin olmaması gibi bir ikilem söz konusu” diyor Berko. “İslam Devleti’nin yükselişi PYD hâkimiyetini sağladı,” diyor – “PYD ve YPG Rojava’yı aşırılıkçılara karşı savunmada öncülüğü ele aldıktan sonra bölgedeki diğer partiler yerel nüfusun güvenini kaybettiler.”

Rojava’nın başkenti Kamışlı’dan bağımsız bir aktivist ve bir gazeteci olan Daryus el Derviş, tek parti kontrolünün PYD’nin Ortadoğu’da doğrudan demokrasi olarak adlandırdığı en radikal açık toplumu inşa etme söylemi ile çeliştiğini söylüyor.

“Yönetim organları, meclisler ve idari ve yargısal makamlar üzerindeki kontrolleri… bu demokrasi falan değil – ne doğrudan ne de dolaylı,” diyor Derviş HuffPost’a bu sonbaharda, şimdi Amerikan ve Arap medya kuruluşları için Kürt meselesi üzerine yazarak yaşamakta olduğu Paris’ten

Batı’nın büyük oranda göz ardı ettiği bu suçlamalar, PYD ile artık epey yakın bağları olan Washington’ın başını ağrıtabilir.

Arapların Kürt milisler bölgelerini İslam Devleti’nden geri aldıktan sonra maruz kaldığı zalim muamele üzerine Ekim tarihli bir Uluslararası Af Örgütü raporu “ABD Müttefikinin Köyleri Yakıp Yıkması Savaş Suçu Derecesinde” başlığıyla yayınlandı. Af Örgütü’nün bulguları bazı Kürt savaşçıların Arap sivillere onlara bunu yapmaları söylendiği zaman taşınmadıkları takdirde ABD hava saldırılarında vurulabileceklerini söylediği şeklindeydi.

Rapor üzerinde çalışan bir araştırmacı olan Lama Fakih, HuffPost’a grubunun söz konusu iddiaları ABD Dışişleri Bakanlığı’na ilettiğini söyledi. Olası savaş suçları konusunda muhatabın PYD yetkilileri değil, Kürtleri desteklemedeki rolü nedeniyle ABD olacağını belirtti.

“ABD’nin PYD’ye desteği konusunda endişeli olmadığımı söylesem yalan olur,” diyor Derviş. “Halkımın ABD desteğindeki çıkarlarına karşı duramam. Amerikalıların ve PYD ve YPG’yi desteklemek isteyen diğer herhangi bir uluslararası aktörün desteği ile ilgili fikrim şu: onlara teşekkür ettikten sonra bilmelerini isterim ki, bu desteğe demokrasiye ulaşma konusunda baskı da eşlik etmeli – aksi halde destekleri anlamsız olur.”

Rojava’nın lideri Muhammed Mart ayında Washington’a geldiğinde, partisine Dışişleri Bakanlığı düzeyinde ve burada stratejik düşünceleri şekillendirmeye yardım eden kilit roldeki analistlerle ilk üst düzey toplantıları ayarladı.

Ama Rojava’nın İslam Devleti’ne karşı ABD öncülüğündeki kampanya açısından önemine rağmen ziyaret manşetlerde yer bulmadı. Aslında, Amerikalı yetkililerle görüşürken, Muhammed partisinin üst düzey liderinin vize başvurusunun birkaç hafta önce reddedildiğini biliyordu. ABD hükümeti için, Rojava’nın önde gelen şahsiyetlerinin birçoğu PKK ile bağları nedeniyle terörist kabul edilebilir.

Bu bağlar Washington’ın Suriyeli Kürtleri tam olarak desteklemekten kaçınmasını da açıklıyor. Bu hamle, İslam Devleti grubuna karşı çabaları artırmayı –Kürtleri de vurma konusunda açık bir yeşil ışıkla – daha yeni kabul etmiş olan Türkiye ile ittifakı riske atar. Gruba yönelik destek, Suriye’de İslam Devleti’ne karşı savaşan Arap savaşçılar ve ABD partneri olarak favori pozisyonlarını batılarındaki komünist kuzenleri ile paylaşmaya istekli olmayan Irak Kürtleri arasında da hoş karşılanmıyor. (Irak Kürtleri üç siyasi parti tarafından temsil ediliyor, yönetimde olmayan ikisi Rojava’yı güçlü bir şekilde destekliyor.)

Ama Kürtler sırf Washington’ı memnun etmek için ideolojilerinden ödün vermeyeceklerini söylüyorlar. Adını Tamara olarak veren bir PKK savaşçısı HuffPost yazarlarından Hazar Fatımi’ye “Bize terörist diyorlar. Çünkü ABD onun talimatlarına uymayacağımızı biliyor,” dedi.

“Onlar ne diyorsa yapacak değiliz.”

Dışişleri Bakanlığı’nın terör örgütü listesi ve bölge politikası bazı Amerikalıların Suriyeli Kürtler konusunda kendi fikirlerini oluşturup onlarla omuz omuza savaşmasının önüne geçememiş – kimisi bunu yaparken Rojava’nın ne olduğunu tam olarak anlasa da. Amerikalı bir gönüllü, Suriyeli Kürtlerin “lanet komünistler” olduğunu fark ettikten sonra oradan ayrıldığını söylemiş Middle East Eye’ın bu bahardaki haberine göre. Bölgeye giden ve PYD bağlantılı militanlarla birlikte eğitim alan başka bir Amerikalı olan Dean Parker’a göre bu Amerikalı meseleyi yanlış anlamış. Parker HuffPost’a bu yaz, ABD kamuoyunun, Rojava’nın ideolojisinden endişe edip Suriyeli Kürtleri desteklemekten korkmasını istemediğini söyledi. “Komünist bir grup değiller,” diyor Parker. “Bu farklı bir demokrasi türü, yeni bir konsept.”

Bu Ekim ayında bir Rojava parlamentosu kuran Yeni Dünya Zirvesi ile ilişkili solcu aydınlar gibi bazı Avrupalılar ve bazı Amerikalılarla aynı yolu izleyen savaşçılar, Kürtlerin görüşlerine saygı duyuyorlar. Kısa bir süre önce geri dönen İsveçli gönüllü Jesper Söder ve Hollanda’daki ailesinin İslam Devleti hücrelerince hedef alınmasından endişe ettiği için kimliğinin gizli kalmasını isteyen bir Hollandalı, Kasım ayında NATO’nun PKK’yi terör örgütleri listesinden çıkarmasını ve Türkiye’ye karşı daha katı olmasını istediklerini söylediler. “Türkiye’yi NATO’dan çıkarın,” diyor Hollandalı.

Nihayetinde, ABD’nin diğer müttefiklerinin nefret ettiği bir grubu desteklemeye ne kadar istekli olacağı konusundaki güçlü kuşku, Kürtlerin hâlihazırda başardıklarını önemsizleştiremiyor. Woodrow Wilson Uluslararası Merkezi’nden bir öğretim görevlisi ve Kürtler hakkında kapsamlı yazılar yazmış eski bir ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi olan Henri Barkey, HuffPost’a bir iç savaşın ortasında tamamen demokratik, liberal bir yönetim kurulmasını beklemek zor olsa da, Suriyeli Kürtlerin “söylediği şekilde yaşayan” bir karakterde göründüğünü söyledi.

Rojava’nın Kobane’yi İslam Devleti’ne karşı savunması “destansıydı” diye de ekliyor Barkey. Radikal deneyim, Ortadoğu tarihine adını yazdırdı – ve Kürtler ile bölgedeki diğerleri için yaşamanın başka bir yolunun mümkün olduğunu gösterdi.

“Zor yoldan, eski tarzda giderek kazandılar,” diyor Barkey HuffPost’a.

Geçtiğimiz Aralık ayında, Biehl Rojava’yı ilk kez gördü. Irak’taki özerk Kürt bölgesinin başkenti Erbil’e gitti önce. Petrol zengini şehrin “Dubai’ye benzeme arzusundan” pek etkilenmeksizin, birlikte seyahat ettiği bir grup akademisyen ve aktivistle birlikte Rojava’ya geçmek için kısa süre içinde Irak Kürdistan’ının batı ucundaki Dicle Nehri’ne gitti. Bir gün delegasyon, demokratik özyönetimin verdiği eğitimi incelemek için güvenlik görevlilerine yönelik bir akademiyi ziyaret etti. Birkaç dakika süren ilk tuhaf karşılaşmadan sonra, çevirmenine öğrencilere ve öğretmenlerine, ABD’de Murray adlı bir dostu olduğunu ve onun burada hayata geçirdikleri fikirleri öğrenmekten çok memnun olacağını söylemesini istedi. Biehl Bookchin’in Öcalan ve diğer üst düzey aktivistler üzerindeki etkisini biliyordu ama bu etkinin çok çok ileri olduğu konusunda fikri yoktu.

“Öylesine söyleyivermiştim,” diyor Biehl. “Bir de baktım ki daha o sabah Bookchin okumuşlar.”

Reklamlar

Amerika’nın IŞİD karşıtı savaşta en iyi müttefikleri, Bronx doğumlu bir liberter sosyalistten ilham alıyor” üzerine 3 yorum

  1. Bekleriz.. Toplumsal Ekoloji düşüncesinin kurucusu Murray Bookchin’in yazdıklarından ilham almayı sürdüren yoldaşları, Uluslararası Toplumsal Ekoloji Enstitüsü(TRISE) kurucuları Kadıköy’de. Bookchin’in hayat arkadaşı ve yoldaşı Janet Biehl, Dimitri Roussopulos ve Trise üyelerinin Toplumsal Ekoloji ve Özyönetimi konuşacağı Panel 14 Şubat 2016 Pazar günü 11:00 de Kadıköy Aka-Der de gercekleştirilecek.. https://www.facebook.com/events/1711817152395857/

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s