Brexit’in Makroekonomisi: Güdülenmiş Akıl Yürütme mi? – Paul Krugman

063016krugman1-tmagArticleÇeviri: Barış Satılmış, 30 Haziran 2016, The New York Times

Hala tatildeyim ama bugün haberleri takip etmeye zamanım oldu ve açıkçası içim içimi yedi. Brexit ve etkileriyle ilgili tartışmaların çoğu canımı sıkıyor. Brexit’in trajik bir gelişme olduğunu ve uzan vadede ciddi ekonomik zararları olacağını düşünüyorum. Ama ezici bir çoğunlukla ekonomistlerden duyduğumuz, bunun kısa vadede de ciddi etkileri olacağı iddiası. Bu iddia şüphe götürür.

Dahası, bu iddianın standart makroekonomiden hiçbir net dayanağı yok ama varmış gibi sunuluyor. Bu gördüğümüz şeyin güdülenmiş bir akıl yürütme olduğundan ve sonunda ekonomistlerin güvenilirliğine zarar vereceğinden endişe ediyorum.

Pekala, en baştan başlayalım. Brexit’in İngiliz ticareti üzerinde olumsuz etkileri olacağı neredeyse kesin; İngiltere sonunda AB ile Norveç tipi bir anlaşma yapsa bile AB pazarına garanti erişimin kaybı şirketlerin yatırımları ile ilgili kararlarını etkileyecek ve ticaret akışlarını kısıtlayacak.

Aksi duruma göre ticarette yaşanacak bu azalma İngiliz ekonomisini normalde olacağından daha az üretken ve zayıf hale getirecektir. Bu durum için kesin bir rakam vermek kahramanca bir varsayım olur ama kalıcı olarak yüzde 2-3 düşük gelir makul görünüyor.

Buraya kadar her şey iyi, ya da aslında kötü: karşımızdaki standart ekonomi; bir tutam yeni ticaret teorisi katılmış Ricardo.

Peki ya Brexit’in kısa vadede İngiltere’de resesyonu hızlandıracağı veya en azından sert bir yavaşlamaya neden olacağına dair uyarılar? Bunlar nereden geliyor?

Ticaretle ilgili argümanlar ekonominin arz tarafına ilişkin: daha az ticaret daha düşük üretkenlik ve bu nedenle daha düşük üretim kapasitesi anlamına gelir. Ama bizim bahsettiğimiz türde resesyon, talep tarafıyla ilgili bir olay – yetersiz harcamanın getirdiği ani bir düşüş. Ve bu tam olarak neden olmak zorunda?

Bunu en iyi şöyle anlatabilirim; İngiltere’de bir resesyon veya en azından bir yavaşlama durumu, birbirinden tamamen ayrı olmayan iki önermeye dayanıyor: belirsizliğin yatırım ve muhtemelen tüketimi engelleyeceği fikri ve algılanan risklerde bir artışın mali koşulları kötüleştireceği fikri. Bunlara sırasıyla bakalım.

İlk olarak: Brexit belirsizliği kesinlikle artırıyor – ama bu yatırım için kötü olmak zorunda mı? Teorik literatürde bu durum o kadar kesin değil: şirketler belirsizlikle karşılaştıklarında hesaplarını denkleştirmek için aslında yatırımlarını artırabilirler. Peki belirsizliğin yatırımları azaltacağına dair önerme bu durumda neden bu kadar hızlı kabul edildi? Kısmen bunun bir tür kelime oyunu olduğunu düşünüyorum. İş insanları “artan belirsizlikten” bahsettiklerinde genelde “ortalamasını koruyan dağılımdan” bahsetmiyorlardır – kötü şeyler olma olasılığının arttığından bahsediyorlardır. Ve belki de Brexit’in ardından insanların belirsizlik artışı üzerine yazdıkları da bu anlama gelebilir.

Ama o durumda şirketler kötü şeylerin olma olasılığının arttığını algıladığı için kötü şeyler olacağını söylüyor oluruz. Bu ya döngüsel akıl yürütme yapmak, ya sonucu varsaymak ya da ikisi birden demek.

Ayrıca tüm büyük politika değişimlerinin belirsizlik yarattığını belirtmeliyim çünkü kimse bunun nasıl sonuçlanacağını bilmez. Peki, ülkeler ticareti serbestleştirmeye dönük büyük planlar veya özelleştirme planları veya işgücü piyasası reformları yaparken neden resesyon uyarıları duymuyoruz? “Belirsizlik yatırımı düşürüyor” görüşü, seçici bir şekilde, sadece ekonomistlerin başka nedenlerle hoşlanmadıkları politikalara karşı sunuluyor gibi görünüyor.

Bu arada peki ya Brexit’in risk yayılmasını artırarak mali koşulları kötüleştireceğine dair görüşe ne demeli? Evet, bu bana bir diğer döngüsel argüman gibi geliyor – bu argüman, yatırımcılar kötü şeylerin olmasını beklediği için kötü şeylerin olacağını iddia ediyor.

Diğer bir deyişle Brexit’in neden olacağı büyük ve kısa vadeli zarara dair görüşler oldukça zayıf görünüyor. Bu argümanlarla birçok politikayı savunmayı veya eleştirmeyi deneyecek bir ekonomist, epey kritiğin hedefi olacaktır. Ama bu vakada bu zayıf argümanları kabul konusunda neredeyse hemfikiriz. Neden?

Evet, ekonomistler açısından ne zaman ticaret konuları açılsa entelektüel standartlarını düşürmek gibi bir tarihsel eğilim var – serbest ticaretin kötü bir şey olmadığını savunmak için bir tür özensiz düşünme. Smoot-Hawley’in Büyük Bunalıma neden olduğu iddiaları tamamen çürütülmüştür ama bu iddialar sunulmaya devam ediyor. Ticaret serbestisinin harika bir iş yaratıcı olduğu da herhangi bir standart modele dayanmamasına rağmen benzer biçimde yaygındır. Daha önce yazdığım gibi Trumponomics’e yönelik bazı saldırılar – ki bunlar gerçekten berbat – entelektüel kısayollara başvurup aceleyle tuhaf yeni varsayımlarda bulunuluyorlar (örneğin gümrük vergilerinin ithalat harcamalarını azaltacağı ama bu harcamaların hiçbir kısmının iç üretime yöneltilmeyeceği.)

Burada da aynı şeyin olduğundan şüpheleniyorum. Uzun vadede Brexit’in kötü şeyler yapacağına inanmak için ekonomistlerin çok iyi nedenleri var ama kısa vade ile ilgili çok kuşkulu iddialarda bulunarak görüşlerini köpürtmeye çok meyyaller. Ve bu kadar çok sayıda saygıdeğer insanın bu kuşkulu iddiaları ortaya atması bunların gayet makul görünmesine neden oluyor ama öyle değiller.

Ne yazık ki bu tür bir şey, doğal olarak kötü bir pratik olmanın ötesinde, kolayca ters de tepebilir. Gerçekten de, şu anda Brexit öncesi seviyelerin üzerinde olan İngiliz hisselerinde düşüşün ardından yaşanan yükselme, geleneksel ekonomistlere ve onların küçük olaylardan büyük sonuçlar çıkaran uyarılarına karşı geri tepme yaratmaya başladı bile.

Üzgünüm millet, ne için kullanılırsa kullanılsın özensiz düşünme her zaman bir kusurdur.

Reklamlar

Brexit’in Makroekonomisi: Güdülenmiş Akıl Yürütme mi? – Paul Krugman” üzerine 3 yorum

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s