Çokeşliliğin artı ve eksileri – Michael E. Price

shutterstock_124665844

Çokeşliliği yasallaştırmak insanların özgürlüğü arttırır mı, kısıtlar mı?

Gey evliliğin ülke çapında yasallaşması ile birlikte, New York Times’tan William Baude gibi birçok insan sıranın şimdi de çokeşliliğe gelip gelmediğini merak ederken, Politico’dan Fredrik Deboer gibi kimileriyse çokeşliliğin yasal olması gerektiğini belirtiyor.

Yasal olmalı mı?

Baude’nin de belirttiği gibi, çokeşlilik yasadışı kalmalı çünkü cinsiyet eşitsizliğini ve sosyal dengesizliği arttırıyor.

“ABD Yedinci Daire Temyiz Mahkemesi Yargıcı Richard Posner, ‘en zengin beş adamın toplamda 50 eşe sahip olmasının’ cinsiyet dengesizliğine sebep olacağından, çoklu evlilik hakkına karşı çıktı. Benzer şekilde, yine eşcinsel evlilik savunucusu Jonathan Rauch, çokeşliliğin yüksek statülü erkeklerin kadınları mal gibi stoklamasına izin verdiğini ve toplumun istikrarını bozduğunu savunuyor.”

Posner ve Rauch’un en yaygın yasal çokeşli evlilik türünün çok erkek-tek kadından ziyade (poliandri) çok kadın-tek erkek (polijini) olacağını varsaydığını not edelim. Ayrıca daha karmaşık çokeşli evlikleri (çok kadınlı ve çok erkekli) ya da homoseksüel çokeşli evliliği de değerlendirmeye almıyorlar.

Çoğu çokeşli heteroseksüel evliliğin aslında çok karılı tek koca içerdiğini varsaymak doğru mu? Bu varsayım belki de, kültürler arasında, insanların eşleşme eğilimlerine ilişkin bulgularla örtüştüğü için öne sürülebiliyor. Tarihsel olarak çokeşlilik çoğu toplumda kabul edilen bir şeydi; bu toplumlarda polijini poliandriden çok daha yaygındı. Ama polijiniye izin verilen bu toplumlarda bile tekeşli evlilik daha yaygın çünkü isteseniz bile birden fazla eşi etkilemek zor olabiliyor (antropolojik kayıtlarda poliandri oranlarının olduğundan düşük olabileceğini de not edelim).

Polijini neden diğer çokeşli evlilik türlerinden daha yaygın? İnsanların eşleşmeye psikolojik olarak nasıl adapte oldukları ile ilgili bu. Tek bir eşten fazlasına sahip olmanın evrimsel üremeye faydaları erkekler için kadınlara nazaran daha fazla. 1972’de [2] biyolog Robert Trivers bunun temel nedenini şöyle belirtmiş: Üreme başarısı, kadınlara nazaran erkekler için eş sayısı ile daha fazla sınırlıdır. Çok karılı bir erkek karılarından dokuz ayda çok çocuk yapabilir ama bir kadın ister bir ister yüz kocası olsun sadece bir çocuk yapabilir. Elbette kadınlar birden fazla erkekle eşleşmekten başka tür üreme faydaları (çocukları için kaynak örneğin) elde edebilirler ama bu faydalar esasen ilave çocuklardan daha az doğrudandır. Bununla ilişkili olarak, tek bir eşten daha fazlasına sahip olmanın üreme maliyetleri erkeklere nazaran kadınlar için daha düşüktür. Bir erkek, karısı diğer kocadan hamile kalırsa, kendi üreme sırası için uzun süre beklemek zorunda kalacaktır – dokuz ay artı avcı toplayıcı toplumlarda ortalama 3.25 yıl olan doğum aralığı [2]. Bir kadın, diğer karısını hamile bırakan kocasından hemen kendisi de hamile kalabilir. Kadının, kocayı paylaşmaktan kaynaklı başka üreme maliyetleri olabilir (çocukları için kocanın kaynaklarının daha az bir kısmını alma) ama bu maliyetler dört yıl boyunca hiç üreyememekten daha düşüktür.

Aklımız bu evrimsel ortamlar tarafından dizayn edildiğinden, erkekler – kültürler arası ve ortalama olarak – çok eşe sahip olmaya daha motivedir [3] ve kadınlarla kıyaslandığında bir eşi paylaşmaya daha isteksizdirler. Bununla birlikte poliandri formları antropolojik olarak kesinlikle gözlenmiştir ve bazı toplumlarda son derece yaygındır, dolayısıyla insan doğasına aykırı olduğunu söylemek yanlış olacaktır. Erkek ve kadınlarda polijiniye neden olan evrimleşmiş psikolojik mekanizmaların, poliandriye neden olan mekanizmalardan daha geniş bir ortam aralığında aktive olduğunu söylemek daha doğru olacaktır.

Dolayısıyla, çokeşlilik yasal olsaydı, çoğu çokeşli evliliğin polijini biçimini alacağını varsaymak makul görünüyor. Kabaca eşit cinsiyet oranları ile, polijininin, ortalamaya göre daha çekici olan bazı erkeklerin daha fazla karıya sahip olduğu ve daha az bazı erkeklerin karısız kaldığı veya bir karıyı başka bir erkekle paylaşmak zorunda kaldığı, yukarıda açıklanan cinsiyet dengesizliği türlerine sebep olacağı da varsayılabilir.

Bu gibi sonuçlar sorun yaratır mı? Muhtemelen. Birçok insan bu gibi sonuçları çokeşli evliliklerde kadınlar ya da bir kadını etkileyemeyen erkekler için adaletsiz ve sömürücü olarak görecektir. Diğer bir ikna edici argüman ise, eşsiz erkeklerin çok olduğu toplumların, erkekler arası eş bulma rekabeti yüzünden toplumsal istikrarsızlıklardan mustarip olduğu. Bu olası sorunlardan dolayı, çokeşliliği yasallaştırmak neden iyi bir fikir olsun ki?

Yasallaştırma lehine en basit ve en zorlayıcı argüman belki de insanların kendi eşlerini seçme özgürlüklerini arttıracağı olacaktır. Tartışmanın her iki tarafında da kimse birini çokeşli evliliğe zorlamanın yasal olmasını savunmuyor. Jonathan Rauch’un, polijininin “yüksek statülü erkeklerin karılarını mal gibi stoklamasına” izin verdiği şeklindeki yukarıdaki yorumu, karıların mülkiyet gibi toplandığını ima ediyor, ama bu, çoğu kültürde kadınların çokkarılı evliliklere girmeyi aktif olarak seçtikleri gerçeğini göz ardı ediyor ve aynısı çokkocalı evlilikler için de geçerli. Hükümetler, insanlara çokeşli evlilikler yapmayı yasaklarsa, bu onlara tercih ettikleri partnerle evlenmek yerine başka şansları olsa tercih etmeyecekleri biriyle evlenmeleri veya hiç evlenmemeleri gerektiğini söylemeye denk geliyor.

Dolayısıyla rızası olan yetişkinler arasında çokeşli evliliği yasaklamak, insanların kendi eş(ler)ini seçme yetisini kısıtlamak gibi görünüyor. Ancak bu yasallaştırmanın iyi bir fikir olduğu anlamına da gelmiyor. Bireysel özgürlük, arttırmak için uğraşmamız gereken tek değer değil elbette ve çokeşliliği yasadışı tutmanın sağladığı daha yüksek bir toplumsal fayda olabilir. Çokeşliliği yasallaştırmanın olası maliyetleri – daha az cinsiyet eşitliği, alt statülü daha fazla bekar erkek, toplumsal istikrarda düşüş veya bahsedilmeyen başka problemler – olası faydaları aşar mı?

Çeviri: Melis Aygün

Kaynak: https://www.psychologytoday.com/blog/darwin-eternity/201507/the-pros-and-cons-polygamy

Referanslar

  1. Trivers, R. L.  1972.  Parental investment and sexual selection.  In B. Campbell, ed.Sexual Selection and the Descent of Man, 1871-1971, Aldine-Atherton, Chicago, pp. 136-179.
  2. Marlowe, F. W., & Berbesque, J. C. (2012). The human operational sex ratio: effects of marriage, concealed ovulation, and menopause on mate competition.Journal of Human Evolution, 63, 834-842.
  3. Schmitt, D. P. (2005). Sociosexuality from Argentina to Zimbabwe: A 48-nation study of sex, culture, and strategies of human mating. Behavioral and Brain Sciences, 28, 247-275.
Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s