Rojava’da IŞİD’e karşı savaşan anarşistler – Seth Harp (Rolling Stone)

the-anarchists-vs-the-islamic-state-2-9a2d3cb5-6010-4aba-aedd-5438c1ad3df3

Rolling Stone

Yeni Özgür Politika

İlk muharebesine katılacağı sabah, Brace Belden soğuğa uygun giyinmemişti ve seyahat ishalinden halsiz düşmüştü. Dahil olduğu Kürt milis birliği Suriye’de Rakka’nın 30 mil uzağındaki IŞİD cephe hattında kamp kurmuştu. Savaşçılar, tütün haricindeki tek konforları olan çayın kaynadığı kamp ateşinin etrafında dikiliyorlardı. “Hayatımda hiç o kadar pis olmamıştım,” diyor Belden. Yola çıkma vakitleri geldiğinde Kalaşnikofuna şarjörünü taktı ve zırhı hurda metal ve betondan, tank ve kamyon parçaları bir araya getirilerek yapılmış eğreti muharebe aracına tırmandı. Belden, paslı kabinin içinde bir selfie çekti ve “Bu ucube taksi kokuyor be” yazısıyla paylaştı.

Milislerin geri kalanı minivanlara, çöp arabalarına ve buldozerlere doluşup IŞİD’in güneyde üç yıldan uzun süredir elinde tuttuğu bölgeye doğru yola çıktılar. Belden, kalkan tozun görüşü engellediği kuru arazide, çölden Kürt birliğine doğru hızla gelen patlayıcı yüklü bir aracı fark ettiğinde makineli tüfeğin başındaydı. O daha ateş etme fırsatı bulmadan bir Amerikan savaş uçağı gökyüzünde belirdi ve aracın olduğu yerde, millerce genişlikte alanı sarsan bir patlama oldu.

6 Kasım 2016’ydı tarih. YPG olarak bilinen (Halk Savunma Birlikleri’nin Kürtçe kısaltması) Kürt milisler, IŞİD’in merkezi olan Rakka’yı kurtarmak için büyük bir saldırı başlatmıştı. YPG, ABD hava gücü tarafından destekleniyor ve Arap ve Süryani milislerin bir koalisyonu ile omuz omuza savaşıyordu. Safları içinde, çok az haber olsa da, Avrupa ve Amerika’dan gelmiş solcu, anarşist ve komünistlerden oluşan 75 kişilik bir grup da vardı. Belden bunlardan biriydi. Massachusetts büyüklüğünde bir sosyalist bölgeyi savunmak için savaşmak amacıyla gelmişti.

27 yaşında olan Belden, Ekim ayında Suriye’ye varmasından kısa bir süre sonra cepheden fotoğraflar paylaşmaya başladı Twitter’da. Yaygın şekilde paylaşılan ilk fotoğrafta, gözlerinde Buddy Holly gözlüğü, ağzının kenarında sigara, bir elinde sokak köpeği, diğerinde keskin nişancı tüfeği ile, YPG üniforması içinde çömelmiş. “Celine’in sözlerini az değiştirirsek,” yazmış, “içerdeysen içindesindir.” O zamandan bu yana PissPigGranddad hesabında 19.000 (şu an 24 bin kadar, ÇN) takipçiye ulaştı ve solcu sövüp saymalar ile küfürlü erkek mizahının bir karışımıyla internet alemini şaşırtmaya devam ediyor. “PKK’ye ‘n’oldu bizim maaşlar’ demek için Kandil Dağı’na gidiyoruz” gibi tweet’leri, “Kuzuları olan adamı bıraktılar, akşam yemeğinde boku yedik” gibileri takip ediyor.

Belden’ın YPG’ye katılmadan önce hiçbir askeri deneyimi yoktu. San Francisco’da çiçekçilik yaparak geçiniyordu. Ondan önce kendisini bir lümpen proleter olarak tanımlıyor, serseri bir punk ve eroin alışkanlığı olan bir adi suçlu, öyle ki rehabilitasyonda başlamış Marx-Lenin okumaya. Bu alışkanlığından kurtulduğunda solculara katılmış, kiracı hakları için yürüyüşlere gitmiş, zorla tahliyeleri engellemeye çalışmış, polis şiddetini protesto etmiş. Ortadoğu’ya gitmeye hazırlanırken kız arkadaşı onun insani yardım organizasyonuna katılacağını sanıyormuş. “Pek memnun olmadı tabi” diyor Belden, YPG ile birlikte savaşmayı planladığını öğrenince.

Rakka saldırısının ilk aşaması, Rakka’nın 17 mil kuzeyinde, 10.000 kişinin yaşadığı bir uydu köy olan Tel Saman’ı alma misyonuydu. “Yarım çember şeklinde kuşatana dek Tel Saman’ı zorladık,” diyor, “sonra da bombardımanla canlarını çıkardık.” Kürt hatlarının ardına sığınmak isteyen mülteciler akın etmiş. “Yüzlerce sivil tek sıra halinde günlerce gelmeyi sürdürdü,” diyor. Gece, yeni almış oldukları binalarda nereyi buldularsa orda kalmışlar, acımasız soğukta, çatılarda kamp kurmuşlar. “İlk hafta çok fenaydı,” diyor. Amerikalı bir başka gönüllünün üvey annesi, karınları tok, sırtları pek mi diye mesaj yazıp duruyormuş.

Rakka’ya yürüyüş iki haftadan sonra duracak kadar yavaşlamış çünkü YPG kurtardığı köylerde kontrolünü güçlendirmek istiyormuş. YPG Suriye’nin Rojava denilen kuzeyinde 4 milyon insanın yaşadığı bir bölgeyi kontrol ediyor. Motivasyonu yüksek on binlerce savaşçısı beş yıldır IŞİD ile savaşıyor. Son iki yıldır Fransız ve Amerikan savaş uçakları, onların kara manevralarını hava saldırıları ile destekliyorlar ve bu sayede IŞİD ana yollardan ve açık çölden tekrar güçlü olduğu Musul ve Rakka’daki kent merkezlerine çekilmek zorunda kalıyor. Şu an ise Kürtler iki kentin de kapılarına dayanmış durumdalar.

Ama YPG tipik bir etnik veya mezhepsel fraksiyon değil. Savaşçıları, bir zamanlar komünist olan ama artık Noam Chomsky veya Occupy Wall Street aktivistlerininki gibi bir tür seküler, feminist, anarko-liberterliği benimsemiş tutsak gerilla liderine bağlılar. Kürtler bu idealleri Rojava’da hayata geçiriyorlar ve bu deneyim, YPG’nin IŞİD’i yenip anarşist bir kolektif – İslami köktenciliğe ve kapitalist moderniteye eşit ölçüde karşı olan bir “devletsiz demokrasi” – kurmasına yardım etmeye gelen Belden gibi neredeyse her kıtadan solcu enternasyonalisti kendine çekiyor. Adına Rojava Devrimi diyorlar ve sizi de çağırıyorlar.

YPG’ye katılmak isteyen yabancılar, Irak’ın Süleymaniye şehrine gitmek için şifreli bir e-postayla alıyorlar izlemeleri gereken güzergahı. Bu şehir Rojava Devrimi’ne sempati besleyen sosyalist bir muhalefet partisinin kontrolünde. Gönüllüler hoş karşılansa da YPG’ye ulaşmak kolay değil. Tam güneyinde IŞİD var. Batısında Özgür Suriye Ordusu var; El Kaide’ye bağlı Nusra Cephesi’nin hakimiyetindeki dağınık bir savaş lortları ve paralı askerler koalisyonu. Kuzeyinde Türkiye var; Kürt bağımsızlığının baş düşmanı; muhafazakâr, İslamcı hükümeti YPG’yi bombalıyor. Doğusunda Irak Kürdistan’ı Bölgesel Yönetimi var; askeri gücü Peşmerge yıllardır gönüllülerin Suriye’ye geçişine izin veriyordu ama son birkaç yıldır Türkiye’nin baskısıyla KRG Dicle üzerindeki tek köprüyü de kapattı ve Rojava’ya mutlak abluka uyguluyor.

Benim görevim Rojava’ya girmek ve savaşa katılan Batılı solcularla ilgili haber yapmaktı. Adamlarından dördüne beni ablukadan askermişim gibi geçirmeleri talimatını veren bir Peşmerge generaliyle buluşmak için Süleymaniye’den Kerkük’e gittim. Bir dizi bölgesel kontrol noktasından geçtik ve Kürdistan İşçi Partisi PKK’nin kontrolündeki bir yasak bölge olan Sincar Dağı’nın eteklerindeki tepelik bir bölgede her yanı dökülen bir gerilla kampına ulaştık. İnsanın gözünü yaşartacak derecede sigara dumanıyla dolu pis bir mutfakta, PKK militanları bana geç kapitalizmin krizini ve Amerikan medyasının kadınları cinsel sömürüsünü anlatırken, büzüşmüş vaziyette soğuk bir gece geçirdim.

Bölgedeki silahlı fraksiyonların tümü içinde Rojava Devrimi’ni anlamak için en kritik olanı PKK. 1978’den başlayarak Türk devletine karşı komünist bir ayaklanma yürütmüş ve 1997’de ABD tarafından terör örgütü listesine alınmış. İki yıl sonra Türk güvenlik güçleri partinin kurucusu Abdullah Öcalan’ı yakalamış. Bir ada hapishanesinde müebbet hapis yatan Öcalan siyasal bir dönüşüm geçirmiş. Marx ve Lenin’i bırakıp anarşizm, feminizm ve ekoloji üzerine, özellikle de Bernie Sanders ile Vermont’ta ahbaplık etmiş liberter bir sosyalist olan Murray Bookchin’in kitaplarını okumaya başlamış.

2011’de Öcalan, mahalle meclislerinde gönüllü katılıma dayanan, kadınların eşitliğine özel bir önem atfeden Atina tarzı bir doğrudan demokrasiyi anlattığı “Demokratik Konfederalizm” diye bir kitapçık yazıyor. Resmi bir devlet içermeyen bu 47 sayfalık toplum taslağı, Beşar Esad rejimi 2012’de Suriye’nin kuzeyinden güçlerini geri çekerek PKK ile müttefik ve Öcalan’a bağlı yereldeki Kürt milislerin kontrolü devralmasına izin vermeseydi belki de hiç dikkat çekmeyecekti. Suriyeli Kürtler, YPG’nin koruması altında Rojava’nın özerkliğini ilan ettiler ve Öcalan’ın “Demokratik Konfederalizmine” dayalı bir anayasa benimsediler. İspanya İç Savaşı’ndan bu yana ilk kez, anarşistler ülke büyüklüğünde bir bölgeyi kontrol ediyordu ve Rojava kısa zamanda enternasyonal solun meşhur davası haline geldi.

Aralarında ikisi de kamuflaj üniforması giymiş, birinin bir gözü bantlı, diğerinin bir kolu yaralı 16 ve 18 yaşlarındaki iki Ezidi kızın da olduğu savaşçılarla dolu bir minivan içinde Sincar Dağı’ndan Rakka cephesine gittim. 2014 Ağustos’unda IŞİD binlerce Ezidi Kürdü Irak’ın Sincar bölgesinde katletti ve kadınları Rakka’nın köle pazarına sürdü. Kaçıp kurtulabilenler Sincar Dağı’na sığındı, burada Başkan Obama IŞİD’e karşı ilk Amerikan hava saldırılarının emrini verene dek kuşatma altında kaldılar. Bu sayede Ezidiler Rojava’ya kaçabildi. Ezidi kızlara nasıl yaralandıklarını sordum, bana aptalmışım gibi baktılar. “DAİŞ” dedi büyük olanı, IŞİD’in Arapça kısaltmasını kullanarak.

Suriye sınırının hemen öte yanında, tepelik bir alandaki YPG üssüne vardık. Milisler kamp ateşleri etrafından toplanmıştı ve ortada bir komutan yok gibiydi. Anarşist ideolojisine uygun şekilde, YPG gevşek şekilde örgütlenmiş, rütbeler yok; herkesin birbirine hitap şekli cinsiyetsiz hevalê kelimesi, yani arkadaş. Liderlerini doğrudan seçiyorlar ve bir general bile kendi elbiselerini kendi yıkamak ve sırası gelince yemek pişirmek zorunda. Tamamı kadınlardan oluşan bir tugayı var, Kadın Savunma Birlikleri ya da YPJ ve tüm komuta kademeleri YPG’den bir erkek ve YPJ’den bir kadından oluşuyor. Askerleri hafif silahlar taşıyor ve muharebeye bedenlerini koruyan zırhlar veya kasklar, hatta botlar bile olmadan giriyorlar, sadece spor ayakkabılar ve Kalaşnikoflarla. Rojava’ya özgü siyah çiçekli eşarplar takıyorlar ki kadınlarla dayanışma içinde, erkekler de benimsemiş bunu.

Radikal ideolojisine ve yasadışı PKK ile bağlantısına rağmen, YPG, ABD ordusu ile etkili bir ittifak kurabilmiş (Trump yönetimi bunu bitirme niyetinde olduğu sinyalini verse de). Şu an itibariyle YPG ile birlikte savaşmakta olan, taktik tavsiyeler veren, hava saldırıları için haber gönderen ve patlayıcıları etkisiz hale getiren 500’den fazla Amerikan komandosu var. Suriye’ye vardığım 24 Kasım günü ismen bildiğim Ayn İssa diye bir kasabada, patlayıcı imha teknisyeni bir donanma askeri öldürüldü. Rakka’ya yakın, Sincar’ın 150 mil uzağındaydı. Belden’la buluşmak için oraya gidiyordum.

Rojava’ya gelen tüm gönüllüler, dört betonarme binadan oluşan, akan suyu, kesilip duran elektriği ve bir çamaşır asma ipi olan, patates tarlasına sahip, Akademi denilen bir yerde bir aylık eğitim alıyorlar. Ziyaretim sırasında çoğu Alman ve İtalyan bir düzine acemi askerle tanıştım ama iki Amerikalı, bir İngiliz, bir Finlandiyalı, bir Basklı ve Hong Kong’dan gelmiş bir Tibet vatandaşı da vardı. Barakalarda sırt çantaları ve tüfekleri köşede, bir odada beş kişi yer yatakları üzerinde uyuyorlardı. Şafakta elde Kalaşnikoflar koşuya çıkıyorlardı. Günün geri kalanında silah eğitimi alıyor, anarko feminist ideolojiyi ve gündelik Kürtçeyi öğreniyorlardı.

Birçoğu muharip olan eğitimliler, yaz güneşinde birkaç saat dinlenmek için sigara ve çay içmekten başka yapacak şeyleri olmadan etrafta takılıyorlardı. Bunlardan biri Karim Franceschi; bıyıklı, 27 yaşında bir İtalyan. Rojava’ya gelen ilk solculardan. 2014 Eylül’ünde Türkiye sınırının çoğunu IŞİD kontrol ediyormuş. Bir tek Kobanê kalmış direnen ve IŞİD en deneyimli yabancı savaşçılarını göndermiş burayı ele geçirmek için. 2014 Ekim’inde Franceschi ve bir grup İtalyan komünist, bir çeşit tıbbi görevle gönüllü olmak için sürgündeki Kobanê’li yetkililerle görüşmüşler. “Çok umutsuz durumdaydılar,” diyor Franceschi. “İlaç düşünecek halleri yoktu, savaşacak insan arıyorlardı. Hayır diyemedim.”

r1282_fea_syria_b-a9ca3aef-e3e2-4728-8bec-e26a3311b1e1

Soldan üçüncü sıradaki Franceschi bir grup Batılı solcuyu Rojava Devrimi’ne katılmaya ikna etmiş.

Franceschi’nin geçmişi karışık, ancak bir Mao rozeti takmış, bir Bitcoin serveti var ve Arapça ve Kürtçe de dahil yedi dil biliyor. Hiçbir askeri deneyimi olmaksızın, Kürt savunmacıların kendilerinden muhtemelen beş kat daha kalabalık bir kuvvete karşı savaştığı cephe hattına yollanmış. “Deli gibi korkmuştum” diyor. “Orada IŞİD’in en manyak savaşçıları olan Çeçenlerin olduğunu biliyordum. Gece telsizden, Arapçadan çok Rusça konuştuklarını duyduk”. Sonraki üç ay boyunca, iki saatten fazla aralıksız uyuduğu hiç olmamış. Franceschi, “Şanslıydım. Nasıl savaşacağımı öğrenmeye yetecek kadar hayatta kalabildim. IŞİD, şehri enkaza dönüştürerek taktik bir hata yapmıştı çünkü bu, savaşçılarının ele geçirdikleri tanklardan çıkıp yaya hareket etmek zorunda kalmasına sebep oldu. Gerçek muharebe işte o zaman başladı,” diyor.

Tümü de solcu daha fazla yabancı geldi ve bir keskin nişancı birliği oluşturdular. Franceschi, Kobanê’de İspanyalı bir anarşist, İngiltereli bir Kürt ve YPG saflarında yaşamını yitirdiği bilinen ilk Amerikalı olan Keith Broomfield ile birlikte çekilmiş bir fotoğrafını gösteriyor ve “İlk enternasyonalist takım buydu. O süreçte birçok yoldaşımız şehit düştü” diyor. “Çok fazla şiddet vardı. Ancak inanın bana, samimiyet de çok fazlaydı. Bulduğunuz muhabbet ve sıkı dostluk, bir şeyler için savaştığınızı ve doğru yerde olduğunuzu bilmenizi sağlıyordu. Rütbeler yoktu. Komutanınıza gidip ensesine tokat atabilir ve bir sigara isteyebilirdiniz. Bu muhteşemdi. Orada en iyi arkadaşlarımı kaybetmiş olsam da hayatımın en iyi zamanlarını yaşadım.”

Franceschi, Rakka operasyonu için Suriye’ye dönmüş. Bu, onun oraya yıllar içindeki üçüncü seyahati ancak uluslararası katılım konusunda hayal kırıklığına uğramış. İspanya İç Savaşı süresince, faşistlere karşı anarşistler ve komünistlerle birlikte 60 bin civarında yabancı savaşmıştı. Franceschi, “IŞİD’in Ortadoğu’dan on binlerce, Avrupa’dan binlerce katılımcısı varken Batılı gönüllüler aslında şaka gibi. Bu durum kendimize dair bize ne anlatıyor?” diyor.

Güneş, petrol kuyusu pompalarının ardından batıyordu. Yemek salonunda, sade ve süslü olmayan, duvarlarında yabancı şehitlerin posterlerinin ve Saddam Hüseyin’in cana yakın bir versiyonu gibi görünen Abdullah Öcalan’ın fotoğraflarının asılı olduğu yemek odasında toplanmıştık. Mutfakta bir İtalyan üçlü vardı, bağırıyorlar ve bıçakları buhar çıkaran demliklerin ve tavaların üstünde sallıyorlardı. Diğer gönüllüler masada oturuyor, bazlama koparıp üstüne ortak tabaklardan zeytin ve domates dilimleri alıyorlardı. Sohbet gürültülüydü ve tuvalet kâğıdına – Ortadoğu’da bulunmamasına ve yerine kaplarla su kullanılmasına – dair bir tartışma köpürüyordu.

Franceschi, düşük bir sesle sırrını paylaştı: “Buradaki bazı insanların hâlâ ıslak mendil gibi burjuva şeyleri var.”

Bir yanağında boydan boya bıçak yarası izi olan şakacı bir İtalyan araya girdi: “Kıçını temizlemek mi burjuva?” Elini kaldırdı: “Devrim istemiyorum ben.”

Bu Dilsöz’dü (Kürtçe bir savaş kod adı; birçok solcu, yurt dışındaki bir çatışmada yer almalarına karşı yasalar nedeniyle gerçek isimlerini vermeyi reddediyor). 29 yaşında. Mesleği: hırsız. Roma dışında bir gecekonduda büyümüş ve hiçbir okul bitirmemesine, kısıtlı bir İngilizcesi olmasına karşın Gramsci’nin kültürel hegemonya teorisine dair nutuk atabiliyor: “Egemen sınıf, inançlarını ve değerlerini emekçi sınıfa aktarır,” diyor paketimden sinsice iki çöp sigara aşırırken. “En fakir insanlar, şimdi bir kapitalist gibi, kendilerini ezen, annelerini fabrikaya gönderen insan gibi tartışıyorlar.”

Yara izleri ve hapishane dövmeleriyle Dilsöz, babası Bavyera’da doktor olan mavi gözlü 20 yaşındaki genç Zerdeşt (onun da savaştaki kod adı) gibi birçoğu orta sınıftan ve eğitimli olan diğer gönüllülerin arasında dikkati çekiyor. Evindeyken Zerdeşt, Rojava Devrimi üzerine konuşan ancak desteklemek için hiçbir şey yapmayan “bobolar” ile – burjuva bohemler, zengin hipstırlar, profesyonel sınıftan liberaller – takılıyormuş. Bir gün kendi kendine, “Tamam, artık saçmalamayı kesmek lazım,” demiş.

zerdest-6e7c516a-7f7d-4514-8735-acd8366d2e8d
20 yaşındaki Zerdeşt, saçmalığı kesip Rojava’ya gelmeye karar verene dek Almanya’da ciks liberallerle takılıyormuş

Tuzlu erişte ve garip konserve et tabakları silip süpürüldü ama kimse ayrıcalık derdinde değildi. Bira ya da şarabın yokluğunda kaçınılmaz olan çay sunuldu, günün 10. bardağıydı ve masanın üzerini bir sigara dumanı kaplamıştı.

Zeki görünümlü 31 yaşındaki Agit’e (yine Kürtçe kod adı) döndüm. “Buraya gelmeden önce çok iyi bir yöneticilik işim vardı,” diyor Alman bozuk telaffuzuyla. “Normal bir yaşama sahip olmaya çalıştım çünkü ailem ve kız arkadaşım benden bunu bekledi; kapitalist bir yaşam; ama bundan nefret ettim. Bilhassa dünyadaki çoğu insanın fakir olduğunu ve bizim zenginliğimizin ancak onların fakir olmalarıyla var olabileceğini görünce.”

Franceschi gibi o da Rojava’ya Rakka operasyonu için geri dönmüş. İlk gelişi, farklı sınıflardan gönüllülerin yoğun gelişlerine denk düşmüş: çoğu ateşli Hıristiyan olan, IŞİD’li öldürmeye gelen ve Kürtlerin devrimci politikalarından bihaber Irak ve Afganistan gazisi İngiliz ve Amerikalı. Kendi aralarında didişmişler ve Kürtlere sıkıntı yaratmışlar; birkaçı korkunç şeyler yapmış. Bunlardan sadece biri olan, Tim adıyla bilinen ve herkesin dediğine göre güler yüzlü olan keskin nişancı bir İngiliz savaş gazisinin, öldürülen kişinin kanını tatmaktan zevk aldığı ve bir defasında kopmuş bir ayağı kemirirken görüldüğü üç ayrı zamanda bana anlatıldı.

“Burada olan biten bütün bu şeyler; salaklar, psikopatlar, sosyopatlar ve aşağılık pislikler için bir mıknatıs” diyor Agit. Günümüzde işler daha organize. Süleymaniye’deki toplanma merkezinde, geldiklerinde gönüllüleri inceleyen, akıl sağlığı yerinde olmayanları ayıklayan ve birbiriyle daha iyi anlaşmaya meyilli olan ve dikkat çekmeye çalışmayan solcuları seçen bir Alman var.

Akademideki yegâne ABD’li eski asker, Ekvador kökenli bir Chicago’lu olan Alan kod adlı genç. Deniz piyadesi olarak hizmet vermiş ancak hiç Irak ya da Afganistan’da görev almamış, askerliği bitince de Rojava’nın yolunu tutmuş. Bir köyü özgürleştirmeyi amaçlayan bir harekâtta, bacağından ve elinden vurulduğunu söyledi. Yaralandığı için Kürtler ona yetersiz dozda ketamin (bir tür anestetik, ÇN) vermişler ve bilinci açık ama kafası uçmuş vaziyette muharebe alanında öylece yatmış. Franceschi, “Alan gibi adamlara saygı duyuyoruz” diyor.

Avrupa ve Amerika’daki evlerine dönen pasifist liberalleri soracak olursanız, Franceschi “Hiçbir şeye kendilerini gerçekten adamış değiller” diyor ve Murray Bookchin’in sözünü okumak için telefonunu çıkarıyor: “‘Bugün hepimiz kendi içimize dönmüş durumdayız: Kişisel anlam, kişisel gelişim, kişisel başarı, kişisel aydınlanma arıyoruz.’ Günümüz dünyasında sol bu. Hatta buradakiler bile; çoğu anarşist, buraya geliyorlar, hayranlık içinde Kürtler gibi yaşamak istiyorlar. Burada turistik gezide değilsin. Bu senin kişisel seyahatin değil. Burada bir savaş var. Burada bir devrim var. Ve savaşçılara ihtiyaçları var.”

Rojava civarında otostopla yaptığım gezilerde gördüğüm çevresel tahribattan dehşete düştüm. İnsanların en eğitimlisi bile çöpünü doğrudan penceresinden aşağı atıyordu ve dümdüz olan çöp ormandaki yapraklar gibi birikmişti. Doğru düzgün bir petrol rafinerileri yok, bu yüzden kostik siyah egzoz, sokakların üzerinde gözle görülür bir katman şeklinde rüzgarla birlikte havada sürükleniyor. Ortalıkta hayvan olarak sadece, dizlerine varan çöplerin içinde otlayacak bir şeyler arayan inekler, tüyleri dökülmüş sefil halde kafeslerde tutulan tavuklar ve sokak köpekleri var ki onların da insan etinin tadına alıştıklarını birçok kere dinledim. Ama yine de, pazarda yaya ve motosiklet trafiği içinde, sebze meyve arabalarıyla dolu kaldırımlarda, cep telefonu dükkanları, döviz büroları, traktör parçası satanlar arasında yürümenin tuhaf bir büyüsü, radyolardan yükselen gürültülü Kürtçe ezgilerin daha da belirginleştirdiği bir ayartıcılığı var.

29 Kasım günü YPG koalisyonunun Rakka operasyonunun saha merkezinin bulunduğu, düzlük çölde bir dörtyol kasabası olan Ayn İssa’ya vardım. İnsanlar kaçmıştı ve aradığım birliği duvarlı bir avlusu olan terk edilmiş bir evde buldum. Belden dışarı çıktı, onu Twitter’daki belli belirsiz komik çehresinden tanıdım. Bir sigara yaktı ve başka birliklerden sürekli kadın ve erkeklerin gelip el sıkıştığı, iki yanaktan öptüğü, bir süre takıldıktan sonra geri gittiği avluda plastik sandalyelere oturduk.

San Francisco’da büyüyen Belden’in hiç parası olmamış. “Sorunlu bir ergendim. Beş ayrı liseye gittim. Hep boktan işlerde çalıştım. Üniversiteye gitseymişim iyi olurmuş herhalde.” 13 yaşındayken Irak savaşı protestosuna katılmış ama daha sonra siyaseti unutmuş ve Warkrime adlı bir grup kurmuş. “Çok uzun süre punk’tım ve bu insanı pek iyi biri yapmıyor,” diyor. O dönemden kalma, pasaklı barlarda takılırken, sigara ve içki içerken, kameraya poposunu gösterirken, kafasına silah dayamış veya bir koltukta sızmış vaziyette fotoları var. “Sakın uyuşturucu müptelası olayım deme,” diyor. Sonunda hapse girmiş. “Buldurmaktan tutuklandım,” diyor, “ve herifin biriyle takıştığım için önceden kalma bir yakalama emrim vardı.” Serbest bırakılmış ve sonrasında aşırı doz eroinden kurtulmuş ama beş dakikalık bir ambülans hizmeti için asgari ücretle asla ödeyemediği 2000 dolarlık fatura gelmiş. “Ondan sonra hep ayık gezdim,” diyor, “tövbe ettim.”

Ama siyasi olarak rehabilitasyon onu radikalleştirmiş. “Tek yaptığım aşırı sol teori üzerine kitaplar okumaktı,” diyor. “Zaten hissettiğim şeyleri entelektüel anlamda da anlamaya başladım.” 2012 sonunda Suriye’de Kürt özerkliğinin ilanı ile ilgili bir makaleye denk gelmiş. Oradan da Öcalan’ın manifestosunu bulmuş. Rojava hiç ana habere çıkmıyormuş ama şu son birkaç yılda internetin derinliklerinde insanı çeken savaş fotoları birikmeye başlamış: kara bayraklar üzerinde kızıl yıldızlar, Molotof kokteylleri, kurşun delikleriyle duvarlarda Banksy tarzı yazılamalar ve enkaz tepeleri üzerinde Kalaşnikoflarla poz veren kadın savaşçılar. “Anonymous kolektifi ile bağlantılı bir örgütlenme web sitesi olan RojavaPlan.com’un öncesi versiyonlarından biri “Laptop’unu kap, Rojava’ya gel” diyordu. “Devlet kurumlarını yık, komün kur ve eski dünyanın yıkıntıları arasında biraz patates yetiştir.”

Belden’a göre İspanya İç Savaşı’nın 11 Eylül sonrası bir tekrarına benziyor durum. Halk Cephesi anarşistleri ile komünistlerinin yerine, neredeyse aynı antikapitalist ideolojiye sahip Suriyeli Kürtler; Katolik faşist diktatör Franco’nun yerineyse mutlak dini muhafazakâr IŞİD var. İspanya Cumhuriyeti’nin sloganı “¡No Pasarán!” idi, Rojava’nınki ise “Devlete Hayır/Hilafete Hayır.”

Kenardan dört yıl boyunca takip ettikten sonra Belden YPG Enternasyonal adlı bir bloğun yöneticilerine e-posta yollamaya başlamış, nasıl katılabileceğini sormuş. Sonunda yanıtladıklarında “Biraz tırstım,” diyor. Ama Süleymaniye’ye gelince her şey hallolmuş. “Havaalanından tek başınıza bir taksiyle ayrılan yirmilerinde bir beyazsanız,” diyor “taksi şoförleri mevzunun ne olduğunu anlıyor.”

Metal kapıları yana açılan, eşiğinde düzinelerce ayakkabı olan ve yerde aynı sayıda Kalaşnikof yatan cüruf briketten bir bina olan üssün çevresinde yürümek için kalktık. Bina çevresi çöp ve hafriyat doluydu ve buna yanmış bir araba da dahildi. Çatının üzerinde lime lime olmuş üç YPG bayrağı rüzgârda salınıyordu. Rakka 30 mil güneydeydi. Ara ara ufuktan patlamaların boğuk sarsıntısı duyuluyordu.

“Yahudi tiple tanıştın mı” diye sordu, kendisi de Yahudi olan Belden; orta parmağının büklümünde Davut Yıldızı dövmesi varmış ama Ortadoğu’ya gelmeden önce sildirmiş. Beni uyku tulumları serili, duvarlarına minderler sıralanmış, halı döşeli bir odaya götürdü ve şişe dibi gözlük takmış zayıf bir Amerikalı olan ve sobada ellerini ısıtan Lucas Chapman ile tanıştırdı.

chapman-ed7b35bd-2457-496f-a16b-42563cbfba8f
Chapman, Rojava’ya 21. yaşgününde ayak basan bir Amerikalı

Chapman 16. doğum gününden önce olan hiçbir şeyi hatırlamadığını iddia ediyor. Chattahoochee Milli Ormanı’nın tam güneyinde 6000 kişilik bir kasaba olan Dahlonega, Georgia’da devam ettiği liseden nefret ediyormuş. “Tek yapmak istediğim ordan kurtulmaktı,” diyor. Washington, D.C.’de Amerikan Üniversitesi’ne gitmiş, burada Yahudi tarihi konusunda uzmanlaşmış ve kendisini sosyalist teoriye vermiş. “Hatırlayabildiğim kadarıyla solculuğa ilgi duyuyordum,” diyor. Postmates adlı Uber benzeri yeni kurulmuş bir kurye şirketinde yarı zamanlı çalışmış. “Son teslimatlarımdan birinde zengin dingilin birine iki MacBook Pro götürdüm,” diyor Chapman. “Üstünde bir tek alt çamaşırıyla açtı kapıyı ve bahşiş için ciddi ciddi sıfır dolar sıfır sent yazdı. İnsan bunu niye yapar ki?”

Aşağı yukarı hep böyle geçen günlerin ardından Chapman eve gidiyor, akşam tüttürürken Kürtçe çalışıp RojavaPlan.com’da geziniyormuş. Eylül 2016’da Süleymaniye’ye doğru yola çıkmış. Önceden belirlenmiş bir otelde, kafası bir milyon terleyip durarak uyku uyumadan bir gece kalmış. “Burada ne işim var?” diye düşünüyordum. Ertesi gün öğlen başka bir odaya götürülmüş, burada en azından başka bir Amerikalı yani Belden varmış. O öğlen Zağros Dağları’nda bir kampa götürülmüşler ve aynı gece sırtlarında ağır çantalarla taşlara ve dikenli otlara takılıp tökezleyerek, susuz altı saat bir yürüyüşle sınırdan geçmişler. Chapman Suriye’ye ilk ayak bastığında daha gün doğmamış imiş. 21. yaş gününün sabahıymış.

Uzun boylu, pejmürde kılıklı bir Danimarkalı adam Kalaşnikofunu kenara bırakıp bize katıldı, kendisini Tommy Mørck olarak tanıttı. Otuzlarındaydı bir elinin dört büklümüne WHY? (Neden?) dövmesi yaptırmıştı. Dengesiz bir evde büyümüş ve yirmilerini o ülkeden bu ülkeye giderek, bir sürü üniversiteye devam ederek, alakasız işlerde çalışarak geçirmiş. “Bağlanacak hiçbir şey bulamıyordum,” diyor. “İnsanlar, meslekler, yerler…” Bipolar rahatsızlık teşhisi konmuş ve kendi aklıyla ilgili hiçbir sorun olmadığını, hasta olanın modern dünya olduğunu anladığı güne dek ağır bir depresyon geçirmiş. Sistemden umudu kesmiş, işsizlik yardımı ile geçinmeye ve haftada 50 saat Danimarka yeşiller partisi için çalışmaya başlamış. O vakitlerde, Suriye Danimarka’ya binlerce mülteci şeklinde ulaşmış. “Havyan muamelesi görüyorlardı,” diyor Mørck. RojavaPlan.com’u keşfettikten sonra bir yıl içinde Süleymaniye’ye giden bir uçaktaymış.

Mørck akademide Belden ve Chapman ile tanışmış. Eğitimden sonra üçü de Ayn İssa’daki bir ağır silah birliğine atanmış. “Şaşırdık,” diyor Mørck. Gerçek tehlikeden uzakta nöbet tutarak aylar geçireceklerini sanıyorlarmış. Onun yerine Mørck “Rakka operasyonunda ilk kurşunu atanlardandık,” diyor. Üçü de makineli tüfeklerin başına verilmiş, Belden derme çatma bir tankın içindeymiş, Chapman ve Mørck ise kamyonete monte edilmiş silahların atış menzilini kontrol ediyormuş ve ayarlıyormuş. IŞİD pek de öyle karşılık veremiyormuş. “Geldiğimizi görür görmez kaçıyorlardı,” diyor Mørck. Düşmanı – koca sakallarla dolaşan herifler – sadece uzaktan, dürbünle görüyorduk diyor Chapman. Yılan yiyen rütbesiz JSOC tipi Amerikan komandoları boş boş Kürtlerle dolanıp duruyormuş. Mørck, gerçek muharebeye katılmış, IŞİD’i top atışına tutmuş, üniformalı Amerikan donanma askerleriyle konuştuğunu söylüyor. “Top atışları sadece 6’ya kadar sürüyordu,” diyor, “çünkü Kürtler uyumak istiyorlardı ve toplar gerçekten çok gürültü yapıyordu.”

YPG güçleri Tel Saman’a girdiğinde, bombalı araç üretimi için kullanılan bir depo ve kan izleriyle kaplı bir insan kafesi bulmuşlar. İnsan kafatası ve omurgası karışmış enkazın arasında ilerlemişler ve son derece pahalı IŞİD üyelerinin cesetleri üzerindeki pahalı eşyaları almışlar. “Teknik açıdan savaş suçu işlemiş sayılırım çünkü ölü bir insanın üstüne işedim,” diyor Belden. “Ama bilerek yapmamıştım.” Her yerde ceset tuzakları varmış. Chapman pencereleri çerçöp ve dumanla patladığı esnada bir evin dışında duruyormuş. Toz toprak içinde bir Kürt sendeleyerek dışarı çıkmış ve hemen bir sigara yakmış. Ardından üst kattaki yatak odasına döşenmiş gizli bir mayının patlamasıyla ayağı parçalanmış dördüncü birini taşıyan iki kişi daha çıkmış. Kasım’ın 20’si itibariyle Tel Saman tamamen kurtarılmış.

Bu konuşmadan 10 gün sonrada, yağmurun çiselediği bir sabah, Tel Saman’ın, çökmüş tek katlı evlerin ve inşaat demirleri betonlarından diken gibi çıkmış binaların enkazıyla kaplı, küçük bir köyünü ziyaret ettim. Ağaçlar bile dümdüz olmuştu. Esas çatışma yeri, kasabanın güneyindeki bir sulama kanalı üzerindeki küçük bir metal köprüydü. Pis bir yol, düzmece hilafetin uzandığı diğer yakada, sisin içinde kayboluyordu. Köprünün ayağında, kamyonlara ev eşyalarını, koyun, keçi, inek ve develerini yüklemiş Arap aileler, motosikletler, traktörler ve arabalarla bir mülteci izdihamı vardı. İnsanlar battaniyelere ve örtülere sarınmış, kamp ateşlerinin duman ve isiyle kaplanmıştı. Hiç tahkimat yoktu, sadece nöbet bekleyen uzun boylu, acımasız görünümlü bir Kürt takımı vardı. Siyah burkalar içinde kadınlar ailelerinin geçişine izin vermeleri için onlara yalvarıyordu.

Bir Land Cruiser ve silahlı kamyonet konvoyu durdu, bir grup sakallı İngiliz komandosu araçlardan indi ve Kürtlerle el sıkıştı. İçlerinden biri telefonunu çıkarıp mültecilerin fotoğrafını çekti, bunu gören siyahlı bir kadın ellerini havaya kaldırıp acıyla feveran etti.

“Ne diyor?” dedi İngiliz komando tercümanına.

“Diyor ki, ‘Fotoğrafımızı çekiyorsunuz ama geçmemize izin vermiyorsunuz.’”

YPG telsizlerinden heyecanlı sesler yükseldi. Uzun saçlı bir Kürt, makineli tüfeği kurup yolun IŞİD tarafına ateş etti. Turuncu renkteki izli mermiler sisin içinde öne süzüldüler ama neye ateş ettiğini göremedim. Mülteciler kıllarını bile kıpırdatmamışlardı. IŞİD geri çekilmişti ama bombalı araçlar saldırıları düzenleyebiliyordu ve Kürt hatlarına sızlamalar olabiliyordu. Yerel meslektaşım komutanın oradan ayrılmamızı istediğini söyledi ve beni aceleyle Daewoo’suna götürdü. Çukur dolu yollarda 15 mil giderek Ayn İssa’ya döndük. YPG gücünün Belden, Chapman ve Mørck dahil çoğunluğu saldırının sonraki aşamasını beklemek üzere geri dönmüştü.

300 mil uzunluğunda bir cephe boyunca IŞİD’le savaşan YPG, bir yandan da batısında, özellikle de Rojava’nın en büyük üçüncü kenti Menbiç civarında, Türk ordusuyla mücadele ediyor. Belden ile tanıştığım gün, Türk ordusu Menbiç’in batısına düzenlediği hava saldırısında Lodi-California’dan bir anarşist olan 27 yaşındaki Amerikalı Michael Israel’i öldürdü. Israil yakın zamanda Facebook’ta üzerinde YPG üniformasıyla Konfederasyon bayrağını (genellikle ırkçı Amerikalıların kullandığı eski bayrak, ÇN) çiğnediği bir fotoğrafını paylaşmıştı. Ölen 20. yabancı gönüllü ve beşinci Amerikalıydı ama ABD’nin bir NATO müttefiki tarafından öldürülen ilk Amerikalı oldu.

Geçmişte Türk yetkililer, yabancı savaşçıları terörist saydıkları Kürtlerle bir tutacaklarını açıklamışlardı. Dışişleri Bakanlığı’na Türkiye’nin Amerika’nın desteklediği ve Amerikan askeri personeli ile yan yana bir milis gücünde görev yapan bir Amerikan vatandaşını öldürmesi konusunda diyecek bir şeyleri olup olmadığını sordum. Bir sözcü bana resmî açıklamada bulunmayacağını, Dışişleri Bakanlığı tarafından Mart 2016’da yayınlanmış seyahat uyarısını işaret etmekle yetineceğini söyledi. Bu uyarıda Suriye’de savaşan sıradan vatandaşların cezai kovuşturmaya uğrayabileceği söyleniyordu. Adalet Bakanlığı’na Amerikalı YPG gönüllülerini yargılayıp yargılamayacaklarını sordum. Bir sözcü varsayımlar üzerine yorumda bulunmayacağını söyledi. Ama “yasal olup olmadığından bağımsız olarak” YPG’ye katılmanın “kötü bir fikir olduğunu ve bunu yapmayı düşünenleri kuvvetli bir şekilde vazgeçmeye çağırdıklarını” söyledi.

Belden, Chapman ve Mørck’ün derdi, alabilecekleri cezadan çok Rakka’yı kurtarmaktı. Rakka Tel Saman’dan 20 kat büyüktü, nüfusu yüz binleri buluyordu. IŞİD dört yıl boyunca inşaat ve kazı yapmıştı ve yerin altı muhtemelen tünellerle, binalar bubi tuzaklarıyla doluydu. “Mayınlar,” diyor Belden. “Her yerde mayın var.”

Bir insan gücü sorunu var: YPG 50.000 savaşçısı olduğunu iddia ediyor ama silahlı güçler sayılarını şişirme eğilimindedir ve ön cephe tuhaf şekilde cılız görünüyordu, Ayn İssa’da bile. “40 kişi falanız,” diye dalga geçiyor Belden. Kürtlerin Franceschi’nin Kobanê’ye geldiği zamanki kadar ümitsiz bir insan gücü ihtiyacı içinde olması mümkün müydü? Belden’ı bana ciddi bir sayı vermesi için zorladım. “Bu cephede bin kişi fazla iyimser bir tahmindir,” dedi. Ötekiler de kafa salladı. Hiçbiri IŞİD’in kaç kişi olduğunu bilmiyordu; birçoğu hava saldırılarında ölmüştü ama Rakka’da binlercesi, belki de on binlercesi toplanmıştı.

“Orada öleceğiz,” diyor Chapman çekirdek çitleyerek. Gecenin geç bir saati. Çay çoktan soğumuş. Kürtler battaniyelere sarılı vaziyette duvar boyunca dizilmişler, televizyonun ışıltısı köşeden hala geliyor. Belden’a bakıyorum, gülüyor ve “Kesin öleceğiz,” diyor.

Rojava Devrimi’nin bir sivil toplum modeli olarak başarılı olup olmadığını söylemek imkânsız çünkü ülke bir savaş seferberliği içinde. Her yerde asker ve polis var, sokaklarda ateşler yanıyor. Kurşun delikleriyle dolu binalar esiyor ve soğuk; elektrik nadiren geliyor. Kürtlerin tek keyfi, çay ve tütün haricinde yarenlikleri gibi görünüyor. Yemekler monoton – ekmek, domates, fasulye, bazen de koyun eti – ama her yemek toplu şekilde yeniyor ve orada bulunan misafirlere ikinci bir porsiyon ikram ediliyor. İki hafta orada kaldım ve neredeyse hiç para harcamadım. İnsanlar ne yiyorsa onu yedim, nerede uyuyorsa orada uyudum. Dışarıdan gelecek her şeye çok fazla ihtiyaçları olmasına rağmen ne zaman cebimden para çıkarıp uzatsam, Kürtler bir uğursuzluğu def eder gibi elimi itti. Hiç zengin insan görmedim; hiç şirket, banka, konak, pahalı araba görmedim; sokakta kalmış, dilenen ya da aç kimse yoktu. İnsanlar tek bir sınıftandı ve muhtemelen de mutluydular. YPG’yi desteklemek için birleşmişlerdi ve her binada portresi asılı duran Öcalan’a tapıyor gibiydiler.

Suriye’den ayrıldıktan kısa bir süre sonra Mørck’ten bir mesaj aldım. Belden ve Chapman cephenin biraz aşağısında başka bir birliğe transfer edilmiş. 13 Aralık günü sabah iki civarı Mørck silah seslerine uyanmış. Nöbetçilerin sırf dalgasına silah sıkmaktan hoşlandığını biliyormuş ama bu sanki biraz daha dışarıdan geliyor gibiymiş. Tüfeğini kapmış ve girişe açılan kapıyı itip açmış, ortalık barut kokuyormuş. Avluya ulaştığında bitişik kapıda dikilen bir Kürt ona geri çekilmesi için el etmiş: IŞİD kampın içindeymiş.

Bir başka silahlı çatışma daha olmuş ve Mørck, tüfeği elinde, kapılardan içeri çekilmiş. Kırık pencereli bir duvarın dibine çökmüş. Pencereyi veya kapıları kapatsam mı acaba diye düşünmüş. Her şekilde, açıktaymış. İkilemini çözen bir patlama olmuş, beton duvarı sanki bir araba çarpmış gibi sallayan bir patlama. Üstüne başına taş toprak yağmış.

Bir intihar bombacısıymış. Ceset parçaları 50 metre çapında bir alana yayılmış. Kan pıhtıları tüm avluya dağılmış. Dış duvarın üzerinde, tam da Mørck’ün çömeldiği yerin öteki tarafında, şiddetli bir kan ve karbon fışkırmasının izi kalmış. Yerdeki seramik fayanslar, üzerlerine top mermisi düşmüş gibi paramparça olmuş. Ama duvar ayakta kalmış, bombayı engellemiş ve Mørck’ün hayatını kurtarmış.

r1282_fea_syria_e-4ec3e97f-16ce-4714-9485-64db868dd587

Kış boyunca yabancı savaşçılar alarm verici bir hızla öldüler: Aralık ayında bir İngiliz ve bir Kanadalı, Ocak ayında daha önce akademide tanıştığım 33 yaşındaki Los Angeles’lı Paolo Todd da dahil en az iki Amerikalı. Belden ve Chapman’la son kez konuştuğumda sıkıldıklarından yakınıyorlardı ama Mørck hala işin göbeğindeydi; birlikteki adamlardan yarısının yaralandığı ve ikisinin bu yaralar nedeniyle öldüğü IŞİD çatışmasını anlattığı bir e-posta gönderdi. “Tepkime şaşırdım,” yazmış, “tanıdığım birinin ölüşünü gördüm ve başka bir insana öldürmek niyetiyle ateş ettim, öfke veya çaresizlikten değil, öyle gerektiği için. Bunu gerçekten yapabilir miyim diye çok düşünüyordum. Artık yapabildiğimden kesinlikle eminim.”

Franceschi’den de bir e-posta aldım. İspanya İç Savaşı’nın Enternasyonal Tugayları’nı model alan, yabancı savaşçılardan müteşekkil bağımsız bir birlik kurmuş. Antifaşist Uluslararası Tabur’muş adı ve birinci misyonu Rakka’da savaşmakmış. 2017 boyunca süreceğini ve “Kobanê ile Menbiç’i bir araya getirsen yüz kat daha beter” olacağını söylüyor. Daha fazla gönüllü lazım diyor Franceschi, hepsinin de YPG tarafından eğitilmesi gerekecek. Yeni gelenlerin karşılaması gereken tek bir kriter var: “Bize katılmak istiyorlarsa öldürmek veya yıkmak dışında bir idealleri olmalı. Anarşist, sosyalist, solcu, her ne olursa olsunlar, bu devrimi kendi devrimleri olarak görmeleri gerek. Çünkü bunlar insanların uğruna can verdiği idealler.”

Çeviri: Serap Şen & Taner Fırat

Kaydet

Kaydet

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s