Katar-Körfez didişmesini körükleyen korkular – Rami G Khouri

_96348261_katar

BAE ve Suudi liderliği, Katar’ı kendi bölgesel değişim korkularının günah keçisi yapmaya karar vermiş görünüyor.

12 Haziran 2017

Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin küçük komşuları Katar’ı ortaçağa özgü bir kuşatma ile boğma yönünde aldıkları bir haftayı geçen kararın merkezinde tek bir kritik soru var: Suudi ve Emirlik liderlerini Katar’ı dış politikasını ve medya politikasını değiştirmeye ve tamamen onların taleplerine boyun eğmeye mecbur etmek için bu sert adımları atmaya iten korkular ve sıkıntılar neler?

Neredeyse histeri krizine kadar abartılması ile benim olduğu gibi dünyadaki birçok gözlemcinin de dikkatini çeken bu sert tepkiyi nasıl açıklayabiliriz? Suudi-Emirlik liderlerinin Katar’ı boğacak bu kuşatmayı tam olarak hangi sebeple uyguladığını anlamak önemli, böylelikle alakasızları hüsnü kuruntu olarak eleyebilir ve Katar’a yöneltilen pek çok suçlamada ifade edilen meşru şikayetler de dahil, meseleleri ele alabiliriz.

Körfez ve Arap dünyasından meslektaşlarımla yaptığım görüşmeler, Katar’a yönelik Suudi-Emirlik saldırısının şiddetinin hem yeni faktörlerle hem de yıllar öncesine giden meselelerle bağlantılı olduğunu gösteriyor.

İkisi kritik görünüyor: birincisi, kendi ulusal güvenlikleri ve selametleri olarak gördükleri şeyi garantiye almak için kararlı bir şekilde hareket eden Emirlikler’de Veliaht Prens Muhammed bin Zayid el Nahyan ile Suudi Arabistan’da İkinci Veliaht Prens ve Savunma Bakanı Muhammed bin Salman el Suud’un yakın zamanlı dominant karar alma rolleri ve ikincisi, İslamcıların bölgede 2010-2011 Arap ayaklanmalarından bu yana halk arasında güçlenmeye devam ettiğine ve dolayısıyla yönetimdeki bu aileler ve bunların kendi ülkelerine dair kendi vizyonları ve daha genel olarak Körfez düzeni açısından ciddi, varoluşsal ve yakın bir tehdit arz ettiğine dair artan korkular.

Katar tüm bu korkuların ortasında kaldı.

Katar’ın talihsizliği, birçok nüfuz alanındaki uzun süreli politikalarının, BAE ve Suudi Arabistan’daki, ipleri kendi ellerine almaya ve kendi dünyaları kendi uygun gördükleri şekilde korumaya kararlı genç liderlerin bu yeni korkularıyla birleşmesi ve onları daha da depreştirmesi oldu. Bu Katar politikaları arasında, Arap dünyasında çok ciddi kitlelere ulaşan El Cezire ve diğer platformlar üzerinden açık bölgesel medyayı desteklemek; ortak bir doğalgaz alanından faydalanmak dahil İran ile yakın ekonomik bağlar (KİK’ndeki diğerlerinin yanı sıra Umman, Kuveyt ve Dubai’de—İran’la olduğu gibi—benzer şekilde yakın ticari bağlar) ve Emirlik-Suudi hükmüne göre “terörü desteklemek” olan, Hamas, Müslüman Kardeşler ve diğerleri dahil, bölge ve dünya çapında çeşitli İslamcı hareketlerle kurduğu ağ benzeri ilişkiler ve bunların bir ölçüde desteklenmesi.

BAE ve Suudiler için Katar dış politikasının neredeyse her unsuru en çok çekindikleri şeyin korkutucu vizyonlarını temsil ediyor – medyanın Arap yurttaşlar için gerçekten önemli olan siyasi meseleleri açık bir şekilde tartıştığı bir bölgesel düzen, Arap ülkelerindeki hakim düzene meydan okuyan İslamcılar ve diğer siyasi gruplarla faal bağlar, İran ile yakın ilişki ve Katar’ı, Suudi Arabistan’ın onlarca yıldır dayatmaya çalıştığı KİK’in bölgesel vizyonundan ayrı durmaya iten bağımsız bir çizgi.

Mısır, Ürdün, Tunus, Fas, Kuveyt ve Yemen’de demokratik seçimleri kazanmış ve iktidara gelmiş veya iktidar ortağı olmuş olan İslamcılar Suudi-BAE ikilisini gerçekten korkuttu. Bu KİK liderleri İslamcılığı, halk aktivizmini, demokrasiyi, sivil özgürlükleri, siyasi hesap verebilirliği ve bu gibi diğer olguları kendi meşruiyetlerine, kendi değerlerine ve kendi tepeden inmeci, patriyarkal, refah dağıtımına dayalı siyasal sistemlerini korumak için gözettikleri ulusal ve bölgesel düzene karşı gerçek bir tehdit olarak gördüler.

Bu kendi başına zaten yeterince kötüydü ama üç başka faktör durumu daha da kötüleştirdi: birçok Arap rejiminin zayıflığını gösteren Arap ayaklanmaları, ABD ve Avrupalı güçlerin eski Başkan Hüsnü Mübarek’ten desteklerini nasıl çektiklerini görmeleri (ki aynısının kendi başlarına gelmesini istemiyorlar) ve Batılı ve küresel güçlerin görünen o ki güçlü ve bölgesel olarak iyi bağlara sahip bir İran ile yaptıkları başarılı müzakereler.

Hem BAE’nin hem de Suudi Arabistan’ın İslamcılardan korkmak için sebepleri var. Ara ara kendi İslamcıları ve teröristleri ile ciddi sorunlar yaşadılar ama hiçbiri siyasal sistemin istikrarını veya yönetimdeki aileyi tehdit eden türden değillerdi. Özellikle BAE, hükümeti devirme ve hilafet kurma planları yaptıkları suçlamasıyla Islah ve diğer İslamcı hareketlerle bağlantılı onlarca yurttaşını hapse attı ve mahkum etti.

BAE-Suudi liderliği, KİK komşularını istikrarsızlaştırma yönünde girişimleri olduğuna dair ciddi kanıtların yetersizliğine rağmen, Katar’ı kendi gerçek korkularının günah keçisi yapmaya karar vermiş görünüyorlar. Katar’ı bu meseleler konusunda üç yıl önce de sıkıştırmışlardı ama o vakit elçilerin geri çağrılması ile sınırlı olmuştu tepkileri. O zaman yaptıkları mutabakat anlaşması, Katar’ın politikalarını veya Doha’da sorun çıkaran ve tehdit unsuru olan liderler gören kendi algılarını ciddi şekilde değiştirmedi.

Bu yıl Haziran ayının başında yeni Amerikan başkanının bölgeyi ziyareti sırasında Suudiler ve BAE, Katar’ı KİK ülkelerinin istikrarını ve ekonomik rolünü tehdit eden son on yıldaki tüm negatif trendleri temsil eden ülke olarak resmettiler. Amerikan başkanının bariz desteği de Abu Dabi ve Riyad’daki yeni, genç liderlere, Katar’a diz çötürmek suretiyle kendi bölgesel düzenlerini korumak için sert bir darbe indirme konusunda güven sağladı.

Bu hamleler ne beklenmedik ne de benzeri görülmemiş adımlar; Suudiler ve BAE, İran’a karşı atak yapmak ve Arap İslamcılarını ve son birkaç yılın demokratik sıçramalarını geri püskürtmek için kendi bölgesel politikalarını hem artırmış hem de sertleştirmişlerdi. Bunlar Libya, Yemen, Irak ve Suriye’de askeri güç kullanımını, Mısır’da darbeci general Sisi’nin başkanlığını desteklemeyi ve Müslüman Kardeşler’i, Hizbullah’ı ve diğerlerini terör örgütü ilan etmeyi içeriyordu.

Bu zıtlaşmanın nasıl sona ereceği önümüzdeki haftalarda daha fazla netlik kazanır. Siyasi bir çözüm bulunması için birçok ayrı cepheden arabuluculuk girişimleri hızla devreye girdi; bunlar İran, Umman ve Türkiye dahil Katar’ın bölgedeki destekçileri temel tüketim malları için yeni tedarik güzergahları sağlayarak kuşatmanın etkilerini azalttıklarından, momentum kazanabilir.

Amerikan ve Kuveyt arabuluculuğunun birleşimi, kendisine karşı makul şikayetlerden kimilerini ele almak için yeni Katar tedbirleri (örneğin militan İslamcıların bağışçılarının üzerine daha sert gitmek ve epey İslamcı medya şahsiyetlerinden bazılarının sesini kısmak) içeren uzlaşmalar üretmeli; bu aynı zamanda Suudiler ile BAE’nin rahatlamasını ve sert tedbirlerinin, bir yandan ABD ve Türkiye buradaki üsleri üzerinden Katar ile yakın stratejik bağlarına değer verirken, Katar’ın herkesle ilişki içinde olma politikasının hükümetlerin muhtemelen çoğunluğu tarafından takdir edildiği gerçeğini tersine çeviremeyeceğini öğrenmesini de sağlamalı.

Tarafların tümüne kazandıracak barışçıl bir çözüm, Katar’ın sadece birkaç kritik olmayan ve makul tavizle kendi egemenliğini ve geniş politik oryantasyonunu korumasına izin verecek, öte yandan Suudilerin ve BAE’nin de kendi “bizimle oyun olmaz” politikalarının bir etki yarattığını ve bölge veya dünya ne yönde değişiyor olursa olsun, kendi mahallelerinde siyasi statükoyu korumaya kararlı olduklarına ve gerekirse eyleme geçeceklerine dair bölgeye ve dünyaya bir mesaj gönderdiğini hissetmesini sağlayacaktır.

Çeviri: Serap Şen

Kaynak: http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2017/06/qatar-gulf-rift-stems-fear-170612063720874.html

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s